Kedilerde Malt Ne İşe Yarar?

Malt, kedinin tüylerini yalarken yuttuğu kılların mideden bağırsağa geçmesini kolaylaştıran kayganlaştırıcı bir macundur. Oxford Cat Clinic’ten Cannon’ın Journal of Feline Medicine and Surgery’de yayımlanan derlemesine göre parafin gibi etkisiz yağlar ya da aromalı parafin macunları, tüy tellerinin mideden ince bağırsağa geçip dışkıyla atılmasına, yani midede yumak hâline gelmemesine yardımcı olabiliyor.

Malt tüy yumağının sonucunu hafifletiyor, nedenini çözmüyor. Aynı derleme, bu yöntemlerin ne kadar etkili olduğunu ölçen bir çalışma bulunmadığını da açıkça yazıyor. Bu yüzden asıl soru "malt verilsin mi" değil, kedinin neden bu kadar tüy yuttuğu. Aşağıdaki tablo kendi kedinizin durumunu bulmanız için.

Durum	Bakılan şey
Uzun tüylü kedi, ara sıra tüy yumağı	Düzenli tarama, gerekirse kayganlaştırıcı
Kısa tüylü kedi, sık tüy yumağı	Altta yatan neden: kaşıntı, pire, sindirim sorunu
Haftada birden sık kusma	Veteriner hekim değerlendirmesi
Kusmaya çalışıp çıkaramama, iştahsızlık, halsizlik	Vakit kaybetmeden veteriner hekim

Malt tüyün yolunu kolaylaştırıyor, yutulan tüyü azaltmıyor

Kedi kendini temizlerken dilindeki çıkıntılar ölü tüyü topluyor ve kedi bunu yutuyor. Cannon’ın aktardığı bir gözlem çalışmasında kediler günde ortalama 3,6 saat, yani uyanık geçirdikleri zamanın yaklaşık dörtte birini kendilerini temizleyerek geçirdi. Tüyün çoğu sindirim yoluyla dışarı atılıyor; mideden çıkamayan kısım birikip yumak hâline geliyor.

Malt bu noktada devreye giriyor: mide içeriğini kayganlaştırarak tüyün bağırsağa geçmesine yardım ediyor. Yutulan tüyün miktarını ise değiştirmiyor. Derlemeye göre piyasadaki tüy yumağı mamalarının etkinliği hakkında da kamuya açık nesnel bir veri yok.

Tüy yumağının ne zaman normal sayıldığı tartışmalı

Bu konuda iki güçlü kaynak aynı şeyi söylemiyor. Cornell Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nin kedi sağlığı merkezine göre bir kedinin haftada ya da iki haftada bir tüy yumağı çıkarması kalıcı bir sorun olmadan görülebiliyor. Cannon ise kısa tüylü kedilerin çoğunda sık tüy yumağının, kedinin fazla tüy yutmasına ya da sindirim hareketlerinin değişmesine yol açan kronik bir sorunun işareti olduğunu savunuyor.

Cannon’ın kendi kliniğinde yaptığı yoklamaya göre sağlıklı görünen kısa tüylü kedilerin yaklaşık yüzde 10’u düzenli olarak, yılda iki ya da daha fazla tüy yumağı çıkarıyor; uzun tüylü kedilerde bu oran yaklaşık iki katı. İki görüşün ortak noktası şu: uzun tüylü kedide ara sıra görülen tüy yumağı daha az endişe verici, kısa tüylü kedide sık tüy yumağı ise sorgulanmayı hak ediyor.

Sık tüy yumağının arkasında çoğunlukla üç neden var

Cannon’ın derlemesi, sık tüy yumağı olan kedilerde gözden kaçırılmaması gereken üç yaygın katkıyı sayıyor:

• Kaşıntılı deri hastalıkları: kaşınan kedi kendini daha çok yalıyor ve daha çok tüy yutuyor
• Pire: pireli kedi hem kaşınıyor hem de pireyi yutarken şerit kapabiliyor
• Mamaya tahammülsüzlük: derlemeye göre sağlıklı görünen kısa tüylü kedilerde tüy yumağı kusmanın yaygın nedenlerinden biri mamaya yanıt veren sindirim hastalığı

Bu yüzden sık tüy yumağı görülen bir kedide önce pire ve deri kontrolü yapılıyor. Pirenin nasıl anlaşıldığı kedilerde pire nasıl anlaşılır yazısında. Derlemenin ifadesiyle koruyucu tedavi, altta yatan neden bulunamadığında ya da ortadan kaldırılamadığında gündeme geliyor.

Malt güvenle nasıl verilir

Aromalı malt macunları çoğu kedinin gönüllü olarak yaladığı ürünler; miktar ve sıklık ürün etiketine ve veteriner hekimin önerisine göre belirleniyor. İçerik markaya göre değiştiği için etiketin okunması gerekiyor.

Sıvı parafin söz konusu olduğunda Cannon’ın uyarısı nettir: tatsız ve kokusuz olduğu için mamaya karıştırılarak çoğu kediye güvenle verilebiliyor, ama şırıngayla kedinin ağzına verilmemeli. Yanlışlıkla soluk yoluna kaçarsa ağır bir yağ zatürresine yol açabiliyor. Derleme bunun tamamen önlenebilir bir tehlike olduğunu vurguluyor.

Taramak maltan önce gelir

Cannon’a göre dökülen tüyü her gün tarayarak almak, kedinin yuttuğu tüy miktarını azaltmaya yardımcı olabiliyor. Özellikle uzun tüylü kedilerde tarama, maltan önce başvurulan yöntemdir. Ağır durumlarda tüylerin kısaltılması da tüy uzunluğunu sindirim sisteminin kaldırabileceği ölçüye indirerek yardımcı olabiliyor.

Aynı derleme küçük öğünlerin mideden daha hızlı boşaldığını, bu nedenle günün farklı saatlerine dağılmış küçük ve sık öğünlerin mide hareketlerini iyileştirip tüy yumağını azaltabileceğini aktarıyor. Öğünlerin güne nasıl bölündüğü yavru kedi ne kadar mama yemeli yazısında anlatılıyor.

Bu belirtilerde malt değil, hekim

Kusmayla atılamayan bir tüy yumağı, Cannon’a göre ince bağırsağa geçip kısmi ya da tam tıkanmaya yol açabiliyor ya da yemek borusunda takılabiliyor; bu durum ciddi hastalığa, nadiren de ölüme neden olabiliyor. Cornell ise haftada birden sık kusan ya da şu belirtileri gösteren kedinin hemen veteriner hekim tarafından değerlendirilmesini öneriyor:

• Halsizlik ve güçsüzlük
• İştahta azalma
• Kusmukta kan
• Su içmede ya da idrar miktarında değişiklik
• Kusmayla birlikte ishal

Kusmaya çalıştığı hâlde bir şey çıkaramayan, karnına dokunulmasından rahatsız olan kedi vakit kaybetmeden veteriner hekime ulaşılması gereken bir tablodadır. Kusmanın diğer nedenleri kedim kusuyor yazısında; tüyün bağırsağın sonuna kadar ilerleyip kabızlık yaptığı durumlar ise kedilerde kabızlık yazısında.

Yaygın yanlışlar ve doğruları

Yaygın yanlış	Doğrusu
Malt tüy yumağını önler	Tüyün geçişini kolaylaştırır, nedenini çözmez
Her kedi tüy yumağı kusar	Kısa tüylü kedide sık tüy yumağı bir işaret olabilir
Parafin şırıngayla verilir	Mamaya karıştırılır; ağza şırınga zatürre yapabilir
Tüy yumağı mamaları kesin çözer	Etkinlikleri hakkında nesnel veri yok
Tüy yumağı zararsızdır	Atılamazsa bağırsak tıkanmasına yol açabilir