Köpekler Rüya Görür mü? Uykuda Seğirme ve Havlama

Köpeklerin rüya gördüğü kesin olarak bilinmiyor, ama bunu düşündüren güçlü işaretler var. Budapeşte'deki Eötvös Loránd Üniversitesi'nin uyku kayıtlarında köpeklerin uyku beyin dalgaları insanlarınkine benzedi ve gün içinde yaşadıkları, o geceki uykularını değiştirdi. İnsanlarda rüyaların çoğu REM evresinde görülür ve köpeklerde de bu evre bulunuyor.

Aşağıda köpek uykusu üzerine yapılan çalışmaları, MIT'nin sıçanlarla yaptığı ve rüyaya dair en güçlü ipuçlarından birini veren deneyi, uyurken seğirme, havlama ve inleme gibi davranışların ne anlama geldiğini ve uyuyan bir köpeğin ne zaman uyandırılmaması gerektiğini anlatıyoruz.

Uykuda görülen	Ne anlama gelebilir?
Pati ve bacaklarda seğirme	REM evresine özgü hareketler olabilir
Göz kapakları altında hızlı göz hareketi	REM evresi
Hafif havlama, inleme, kuyruk kıpırdatma	Uykuda ses ve hareket; çoğu zaman normal
Derin ve düzenli nefes, hareketsizlik	REM dışı derin uyku
Uyanıkken de süren titreme, bilinç kaybı	Uyku değil, veteriner hekime danışılmalı

Köpek uykusu insan uykusuna benziyor

Köpeklerin uykusunu incelemek uzun süre beyne elektrot yerleştirmeyi gerektiriyordu. Eötvös Loránd Üniversitesi'nden Anna Kis ve ekibi 2014'te sahiplerinin yanında uyuyan köpeklere uygulanabilen, cerrahi gerektirmeyen bir uyku kaydı yöntemi geliştirdi. İlk çalışmaya 22 yetişkin köpek ve karşılaştırma için 12 yetişkin insan katıldı.

Kayıtlarda köpeklerin uyku beyin dalgaları insanlarınkine benzedi ve daha önce cerrahi yöntemlerle elde edilen bulgularla uyumluydu. Yani köpekler de insanlar gibi farklı uyku evrelerinden geçiyor; bunların arasında rüyaların insanlarda en çok görüldüğü REM evresi de var.

Gün içinde yaşananlar geceki uykuyu değiştiriyor

Aynı çalışmanın ikinci bölümünde 7 köpek iki ayrı kez daha kayda alındı: bir kez yeni deneyimlerle dolu, uykusuz ve hareketli bir günün ardından, bir kez de sakin ve uyuyarak geçen bir günün ardından. Araştırmacılar, insanlarda olduğu gibi, gün içinde yaşanan yeni deneyimlerin ve uykusuzluğun sonraki uykunun yapısını değiştirdiğini gösterdi.

Bu, köpeğin gündüz yaşadıklarının gece "işlendiğine" dair önemli bir ipucudur. Rüya da en basit hâliyle gündüz yaşananların uykuda yeniden işlenmesi olarak düşünüldüğünde, köpeklerin bu sürecin bir biçimini yaşadığını düşünmek için sağlam bir zemin oluşuyor.

Uyku köpeğin öğrendiklerini pekiştiriyor

ELTE'den Ivaylo Iotchev ve ekibi 2017'de Scientific Reports'ta bir adım daha attı. Araştırmacılar insanlarda bellek pekiştirmeyle ilişkilendirilen "uyku iğcikleri" denen kısa beyin dalgası patlamalarını köpeklerde ölçtü. REM dışı uykudaki bu dalgaların yoğunluğu köpeklerin öğrenmesiyle ilişkili çıktı: öğrenme yapılan koşulda daha fazlaydı ve köpeklerin sonraki hatırlama testindeki performans artışıyla bağlantılıydı.

İlginç bir ayrıntı da cinsiyet farkıydı: bu dalgalar dişi köpeklerde daha sıktı ve bu da insanlarda görülen cinsiyet farkına benziyordu. Kısacası köpeklerin uykusu yalnızca dinlenme değil, gün içinde öğrenilenin pekiştirildiği bir süreçtir. Yavru köpeklere eğitim sonrası iyi bir uyku düzeni sağlamanın önemi de buradan geliyor.

Rüyaya dair en güçlü ipucu sıçanlardan geldi

Hayvanların rüyasını doğrudan sormak mümkün olmadığı için en güçlü kanıt dolaylıdır. MIT'den Kenway Louie ve Matthew Wilson 2001'de Neuron dergisinde, sıçanların hafıza merkezindeki sinir hücrelerinin etkinliğini hem uyanıkken hem uykuda kaydetti. Sıçanların gün içindeki davranışına karşılık gelen, saniyeler ile dakikalar süren sinirsel etkinlik dizileri REM uykusu sırasında aynı zaman ölçeğinde yeniden oynatıldı.

Araştırmacılar bu yeniden oynatmanın hafıza işleme için önemli olabileceğini ve rüya içeriğinin incelenmesi için bir temel oluşturduğunu belirtiyor. Sıçanlarda gösterilen bu tablo köpekler için doğrudan kanıt değildir, ama memelilerin uykuda gündüz yaşananları yeniden işlediğine dair güçlü bir işarettir.

Çalışma	Kimde?	Ne bulundu?
Kis ve ekibi, 2014	22 köpek, 12 insan	Köpek uyku dalgaları insanınkine benziyor; gündüz deneyimi uykuyu değiştiriyor
Iotchev ve ekibi, 2017	Aile köpekleri	REM dışı uykudaki iğcikler öğrenmeyle ilişkili
Louie ve Wilson, 2001	Sıçanlar	Gündüz deneyimi REM uykusunda yeniden oynatılıyor

Uykuda seğirme ve havlama çoğu zaman normaldir

Uyurken patilerini koşar gibi hareket ettiren, hafifçe havlayan ya da inleyen bir köpek pek çok sahibin "rüya görüyor" dediği tablodur. Bu hareketler çoğu zaman REM evresine özgüdür; göz kapakları altındaki hızlı göz hareketleri de bu evrenin işaretidir. Kısa sürer ve köpek ya sakin uykusuna döner ya da kendiliğinden uyanır.

Uykudaki hareketi nöbetten ayırmak önemlidir. Uykudaki seğirme düzensiz ve hafiftir, köpek seslenildiğinde ya da dokunulduğunda uyanıp size tepki verir. Nöbette ise beden kaskatı kesilebilir, hareket ritmik ve şiddetlidir, köpek seslenildiğinde tepki vermez; ardından şaşkınlık, salya ya da istemsiz idrar görülebilir.

İyi bir uyku düzeni için yapılabilecekler

• Köpeğe trafikten uzak, sessiz ve kendine ait bir yatak alanı ayırmak
• Gün içinde yeterli yürüyüş ve zihinsel uyaran sağlamak
• Eğitim çalışmalarının ardından dinlenmesine fırsat vermek
• Uyuyan köpeği gereksiz yere rahatsız etmemek, özellikle çocuklara bunu öğretmek
• Yaşlı köpeklerde uyku düzenindeki değişiklikleri not etmek

Köpeğin uyku ihtiyacı yaşa göre değişir; yavru ve yaşlı köpekler daha çok uyur. Köpeğinizin hangi yaş döneminde olduğunu köpek yaşı hesaplama yazımızda anlattık.