Köpeklere İç ve Dış Parazit Ne Zaman Yapılır?

Yavru köpekte iç parazit uygulaması 2 haftalıkken başlıyor ve sütten kesildikten 2 hafta sonrasına kadar 2 haftada bir tekrarlanıyor; enfeksiyon riski sürüyorsa 6 aylığa kadar ayda bir devam ediyor. Yetişkin köpekte sıklığı yaşam biçimi belirliyor: Avrupa Evcil Hayvan Parazitleri Bilim Konseyi’nin (ESCCAP) 2025 kılavuzuna göre yalnız ev içinde yaşayan köpekte yılda 1-2 kez, düzenli dışarı çıkıp başka köpeklerle karşılaşan köpekte yılda 4 kez, avlanan ya da çiğ et, sakatat yiyen köpekte ayda bire kadar. Risk belirlenemiyorsa en az yılda 4 kez öneriliyor.

Dış parazitte takvim mevsime değil eve bakıyor: pire yıl boyu görülebildiği için çoğu evde koruma kesintisiz sürüyor, kene mevsiminde ise korumanın arası açılmıyor. Aşağıdaki tablo kendi köpeğinizin satırını bulmanız için; sonraki bölümler her satırın nedenini ve Türkiye’de özellikle önemli olan sakatat konusunu açıyor.

Köpeğin durumu	İç parazit sıklığı (ESCCAP 2025)
Yavru, 2 haftalıktan itibaren	2 haftada bir, sütten kesildikten 2 hafta sonrasına kadar; risk sürüyorsa 6 aya kadar ayda bir
Yalnız ev içinde, başka köpekle teması yok	Yılda 1-2 kez
Düzenli dışarı çıkıyor, başka köpeklerle karşılaşıyor	Yılda 4 kez
Avlanıyor, çiğ et, sakatat ya da salyangoz yiyor	Yılda 4-12 kez; şeride karşı ayda bire kadar
Evde 5-6 yaşından küçük çocuk ya da bağışıklığı zayıf biri var	Ayda bir ya da ayda bir dışkı incelemesi
Risk belirlenemiyor	En az yılda 4 kez

Yavru köpekte program ikinci haftada başlıyor

Yavru köpek, dış dünyayla hiç karşılaşmadan da parazitli olabiliyor. ESCCAP’a göre gebe dişi, köpeklerin yuvarlak solucanı Toxocara canis’in larvalarını doğumdan önce yavruya, doğumdan sonra da sütle aktarabiliyor. Bu yüzden ilk uygulama 14. günde yapılıyor ve anne de yavrularla birlikte tedavi ediliyor.

Sütten kesme döneminden sonra da risk sürüyorsa, örneğin yavru başka yavrularla aynı ortamda oynuyorsa, uygulama 6 aylığa kadar ayda bir tekrarlanıyor. Bu dönem aşı programıyla çakıştığı için ikisi çoğunlukla aynı ziyarette planlanıyor; aşıların sırası köpek aşı takvimi yazısında.

Yetişkin köpekte sıklığı yaşam biçimi belirliyor

ESCCAP yetişkin köpekleri parazitle karşılaşma ihtimaline göre gruplara ayırıyor. Belirleyici olan köpeğin kendisi değil, gün içinde neye dokunduğu ve ne yediği: parkta başka köpeklerin dışkısıyla kirlenmiş toprak, avladığı kemirgen, bahçede yediği salyangoz ya da kendisine verilen çiğ et.

• Yalnız ev içinde yaşayan, parka ve bahçeye çıkmayan, başka köpekle teması olmayan köpek en düşük risk grubunda
• Düzenli dışarı çıkan, sahipsiz dolaşabilen ve başka köpeklerle karşılaşan köpek orta risk grubunda
• Avlanan, leş ya da sakatat yiyen, çiğ etle beslenen köpek en yüksek risk grubunda
• Salyangoz ve sümüklüböcek yeme eğilimi, akciğer kurdu riski nedeniyle aralığı ayrıca kısaltıyor

Aynı kılavuz ilaç yerine dışkı incelemesini de geçerli bir yol olarak kabul ediyor: önerilen sıklıkta dışkı bakılıp sonuca göre tedavi edilebiliyor. Şerit için ise dışkı testinin güvenilirliği düşük olduğundan tedavi çoğunlukla takvimle sürdürülüyor.

Evde küçük çocuk varsa aralık kısalıyor

Köpeklerin yuvarlak solucanı insana da geçebiliyor ve bulaş çoğunlukla kirlenmiş toprak, kum ya da ellerle oluyor. ESCCAP bu nedenle evde 5-6 yaşından küçük çocuk, bağışıklığı baskılanmış ya da yaşlı biri varsa ayda bir parazit uygulaması ya da ayda bir dışkı incelemesi öneriyor.

• Köpeğin dışkısı bahçede ve parkta hemen toplanıyor
• Çocukların oynadığı kum havuzu kullanılmadığında kapalı tutuluyor
• Köpekle oynadıktan sonra, özellikle yemekten önce eller yıkanıyor
• Yeni gelen yavru, evdeki diğer hayvanlarla karışmadan önce kontrol ediliyor

Sakatat ve av, Türkiye’de şerit riskini büyütüyor

Kist hidatik hastalığına yol açan köpek şeridi Echinococcus granulosus, köpek ile koyun arasında dolaşan bir döngüye sahip: köpek, parazitli organı yiyerek şerit kapıyor, dışkısıyla attığı yumurtalar da insana ve hayvanlara geçiyor. Ege Üniversitesi’nden Altıntaş’ın derlemesine göre hastalık Türkiye’nin her yerinde görülüyor; köpeklerde yaygınlık bölgeye göre yüzde 0,32 ile 40 arasında değişiyor ve Sağlık Bakanlığı kayıtlarında 1987-1994 arasında yılda ortalama yaklaşık 2663 kişi kist hidatik nedeniyle ameliyat edilmiş.

ESCCAP bu şeridin görüldüğü bölgelerde sakatata ya da hayvan leşine erişimi olan köpeklerin en az 6 haftada bir bu parazite etkili bir ürünle tedavi edilmesini, beslenmenin ise hazır mama ya da pişmiş yemekle yapılmasını öneriyor. Kesim dönemlerinde, örneğin kurban bayramında, çiğ sakatatın köpeğe verilmemesi bu yüzden önemlidir.

Pire yıl boyu, kene mevsimle ama kesintisiz

ESCCAP’ın dış parazit kılavuzuna göre pire yaz ve sonbaharda artıyor ama yılın her döneminde görülebiliyor; bu nedenle yıl boyu koruma gerekebiliyor. Koruma başarısızlığının en sık iki nedeni evdeki bütün hayvanların aynı anda tedavi edilmemesi ve ürünün talimata uygun uygulanmamasıdır.

Keneler sıcak iklimlerde ilkbahar ve yazın yoğunlaşıyor ama yıl boyu beslenebiliyor. Kene, köpeklerde babesiozis ve ehrlichiozis gibi kan parazitlerini taşıdığı için kene mevsiminde korumanın arası açılmıyor. Köpekte kene bulunduğunda ESCCAP, mevsimin geri kalanında o köpek ve birlikte yaşadığı bütün hayvanlar için korumanın sürdürülmesini öneriyor.

Kalp kurdunun görüldüğü bölgelerde aynı kılavuz sivrisinek mevsimi boyunca aylık koruyucu ya da uzun etkili enjeksiyon öneriyor. Yaşadığınız bölgenin durumunu veteriner hekim biliyor; tatil için başka bir bölgeye gidilecekse programın buna göre güncellenmesi gerekiyor.

Ürünler aynı şeyi kapsamıyor, kedili evde dikkat

Damla, tablet ve tasma farklı etken maddeler taşıyor ve her biri farklı parazitleri kapsıyor. Bir ürünün pireye etkili olması keneye ya da iç parazite de etkili olduğu anlamına gelmiyor. Bu yüzden "parazit yapıldı" bilgisi tek başına yetmiyor; hangi ürünün hangi tarihte uygulandığı kayıt altında tutuluyor.

ESCCAP, köpekler için onaylı bazı sentetik piretroit içeren ürünlerin kediler için zehirli olabileceğini ve kedi ile köpeğin birlikte yaşadığı evlerde bu ürünlerden kaçınılmasını ya da etiketine uygun dikkatle kullanılmasını belirtiyor. Kedinin programı ayrıca kuruluyor; ayrıntılar kedilerde iç ve dış parazit yazısında.

Yaygın yanlışlar ve doğruları

Yaygın yanlış	Doğrusu
Her köpeğe yılda bir kez yeter	Sıklık yaşam biçimine göre yılda 1 ile 12 arasında değişiyor
Yavruya parazit aşılardan sonra başlar	İlk uygulama 14. günde yapılıyor
Kışın dış parazite gerek yok	Pire yıl boyu görülebiliyor, kene kışın da beslenebiliyor
Sakatat köpeğe zarar vermez	Çiğ sakatat kist hidatik şeridinin başlıca bulaş yolu
Köpeğin ürünü kediye de olur	Bazı köpek ürünleri kediler için zehirli

Dışkı incelemesi yıllık kontrolün doğal bir parçası; hangi yaşta hangi kontrollerin öne çıktığı check-up ne zaman yapılmalı yazısında anlatılıyor.