Kedilere İç ve Dış Parazit Ne Zaman Yapılır?

Kedilerde parazit uygulaması sabit bir takvimle değil, kedinin yaşam biçimine göre belirleniyor. Yavrularda sık aralıklarla başlıyor, yetişkinlikte ise dışarı çıkma, avlanma ve evde başka hayvan olup olmamasına göre seyrekleşiyor ya da sıklaşıyor.

Bu yazı iki şeyi ayırıyor: iç parazit ile dış parazit farklı şeyler ve farklı programları var. Bir de herkese uyan tek bir aralık olmadığı için, riskin nasıl ölçüldüğünü anlatıyor.

İç parazit ve dış parazit aynı şey değil

İç parazitler sindirim sisteminde yaşayan solucanlar ve tek hücreliler. Cornell Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nin kedi sağlığı merkezine göre kedilerde en sık görülenler yuvarlak solucanlar, kancalı solucanlar ve şeritler; bunların bir kısmı insanlara da geçebiliyor.

Dış parazitler ise pire, kene ve uyuz etkenleri gibi deride yaşayanlar. Aralarında doğrudan bir bağ da var: pire yutan kedi şerit kapıyor. Yani dış parazit ihmali iç parazite dönüşebiliyor; ikisini ayrı ayrı düşünmek yanlış.

Tür	Nerede	Nasıl bulaşıyor
Yuvarlak solucan	İnce bağırsak	Anne sütü, dışkıyla kirlenmiş ortam
Kancalı solucan	İnce bağırsak	Ağız yoluyla, deriden geçiş
Şerit	İnce bağırsak	Pire yutma, avlanma
Pire	Deri, tüy dibi	Ortam, başka hayvan
Kene	Deri	Dış ortam, bitki örtüsü

Yavru kedide program sık başlıyor

Yavrularda iç parazit uygulaması erken haftalarda başlıyor ve kısa aralıklarla tekrarlanıyor. Sebebi basit: yuvarlak solucan anneden yavruya geçebiliyor, yani yavru dış dünyayla hiç temas etmeden de parazitli doğabiliyor.

Aşı programı da bu döneme denk geliyor ve ikisi genelde birlikte planlanıyor. Aşıdan önce parazit temizliği yapılmasının sebebi, parazitli bir yavruda bağışıklık yanıtının zayıf kalması. Ayrıntı kedi aşı takvimi yazısında.

Sıklığı belirleyen şey takvim değil risk

Birleşik Krallık’ta kedi ve köpek sahipleriyle yapılan bir anket çalışması, sahiplerin uyguladığı parazit programlarının çoğu zaman hayvanın gerçek risk düzeyiyle örtüşmediğini gösteriyor. Aynı çalışma, doğru sıklığın hayvanın yaşam biçimine bakılarak belirlenmesi gerektiğini vurguluyor.

Pratikte bakılan başlıklar şunlar:

• Kedi dışarı çıkıyor mu, çıkıyorsa serbest mi
• Avlanıyor mu; kemirgen ve kuş şerit kaynağı
• Evde başka hayvan var mı, onlar dışarı çıkıyor mu
• Evde küçük çocuk ya da bağışıklığı baskılanmış biri var mı
• Çiğ et veriliyor mu
• Barınak ya da pansiyon teması oluyor mu

Bu başlıklardan kaçının "evet" olduğu, aralığın yılda birkaç kez mi yoksa daha sık mı olacağını belirliyor. Karar veteriner hekimin.

Uygulama biçimi de sonuca etki ediyor

Damla, tablet ve tasma farklı etkenler taşıyor ve hepsi aynı parazitleri kapsamıyor. Bir ürünün pireye etkili olması kene ya da iç parazit için de etkili olduğu anlamına gelmiyor. Bu yüzden "parazit yaptırdım" cümlesi tek başına bilgi taşımıyor; hangi ürünün ne zaman uygulandığı kayıt altında olmalı.

Köpek için üretilmiş bazı dış parazit ürünleri kedilerde ciddi zehirlenmeye yol açabiliyor. Ürün paylaşımı yapılmıyor.

Evdeki insanlar da hesaba katılıyor

Kedi parazitlerinin bir kısmı insanlara geçebiliyor. Cornell Üniversitesi Veteriner Fakültesi’nin kedi sağlığı merkezi, yuvarlak ve kancalı solucanların insanlarda da hastalık yapabildiğini belirtiyor. Bulaş genellikle dışkıyla kirlenmiş toprak ya da kum yoluyla oluyor; kedinin kendisine dokunmakla değil.

Bu yüzden parazit programı yalnız kedinin sağlığıyla ilgili bir konu değil. Evde küçük çocuk, hamile biri ya da bağışıklığı baskılanmış bir kişi varsa risk değerlendirmesi buna göre yapılıyor ve aralık genellikle kısalıyor.

• Kum kabı günlük temizleniyor, eldivenle çalışılıyor
• Bahçe toprağıyla uğraşıldıysa eller yıkanıyor
• Çocukların oynadığı kum havuzu kapalı tutuluyor
• Çiğ et verilmiyor; şerit ve diğer etkenler bu yolla geçebiliyor
• Yeni gelen kedi, mevcut kedilerle karışmadan önce kontrol ediliyor

Yeni bir kedi eve girerken

Sokaktan alınan ya da barınaktan gelen kedide parazit ihtimali belirgin şekilde yüksek. Eve almadan önce veteriner kontrolü, parazit uygulaması ve evde başka kedi varsa bulaşıcı hastalık testi yapılması gerekiyor. Bu adım, evdeki diğer hayvanları koruduğu için isteğe bağlı değil.

Uygulama sonrası ne beklenir

İç parazit ilacından sonra dışkıda parazit görülmesi beklenen bir durum ve ilacın işe yaradığını gösteriyor. Bir iki gün süren hafif iştahsızlık ya da yumuşak dışkı da olağan. Kusma, uzun süren ishal ya da belirgin halsizlik ise olağan değil ve hekime bildirilmeli.

Dış parazit damlası uygulandıktan sonra kedinin o bölgeyi yalayamaması gerekiyor; damla ensenin üst kısmına, kedinin ulaşamayacağı noktaya konuyor. Uygulamadan sonraki iki gün banyo yapılmıyor, aksi hâlde etken yıkanıp gidiyor ve koruma başlamadan bitiyor.

Yaygın yanlışlar ve doğruları

Yaygın yanlış	Doğrusu
Yılda bir kez yeterli	Aralık yaşam biçimine göre değişiyor, tek doğru sayı yok
Ev kedisine gerek yok	Risk düşük ama sıfır değil, program seyrekleşiyor
Pire mevsimsel, kışın gerekmez	Isıtılan evlerde pire yıl boyu yaşayabiliyor
Bir ürün her paraziti kapsar	Etken farklı, kapsam farklı; kayıt tutulmalı
Köpek ürünü kediye de olur	Bazı köpek ürünleri kedide ciddi zehirlenme yapıyor

Parazit kaydı ile aşı kaydını aynı yerde tutmak, aralıkların kaçmasını önlüyor. Kedinizin ömrünü etkileyen diğer başlıklar için kedilerde ömrü belirleyen etkenler yazısına bakabilirsiniz.