Kedi Tırmalama Tahtası Neden Gerekli?

Kedi tırmalama tahtası gereklidir, çünkü tırmalama kedi için normal ve yararlı bir davranıştır ve ona uygun bir yüzey sunulmadığında kedi bu davranışı koltukta, halıda, kapı çerçevesinde sürdürür. DePorter ve Elzerman'ın 2019 tarihli derlemesi de kedilerin uygun yüzeylerde tırmalama fırsatından yoksun bırakılmasının, ev eşyalarının tırmalanmasına yol açabileceğini belirtiyor.

Aşağıda kedilerin neden tırmaladığını, tırmalama tahtası seçerken araştırmaların ne gösterdiğini, tahtanın nereye konulduğunun neden önemli olduğunu ve cezalandırmanın neden işe yaramadığını anlatıyoruz. Tırmalamanın kuduzla ilişkisi için ayrı bir yazı var: kedi tırmalaması kuduz yapar mı.

Tahta özelliği	Araştırmalarda görülen
Yüzey malzemesi	Çoğu kedi sisal ip kaplı yüzeyi tercih ediyor; tahta, halı ve karton da kullanılıyor
Yön	Dikey yüzey öneriliyor
Yükseklik	En az 0,9 metre (3 fit)
Kat sayısı	İki ya da daha fazla katlı kedi ağaçlarında tırmalama daha sık
Sağlamlık	Kedi güç uyguladığında sallanmaması gerekiyor
Yavru kedi	Kıvrımlı (S biçimli) karton tırmalayıcı bir çalışmada öne çıktı

Kediler neden tırmalar?

Tırmalama kedinin doğal davranışlarından biridir ve birden fazla amacı var. Derlemeye göre bu hareket tırnağın dış kılıfını soyuyor, kolların ve omurganın kaslarını çalıştırıyor, esnemeyi sağlıyor ve kedinin tırnaklarını bilemesine yardım ediyor.

Tırmalamanın bir de iletişim yönü var. Kedinin patideki bezlerden yüzeye koku ve feromon bırakılıyor, açılan çizik de görsel bir işaret oluyor. Böylece kedi, başka bir kediyle yüz yüze gelmeden bölgesine dair mesaj bırakabiliyor. İtalya'da 128 kedi üzerinde yapılan bir anket çalışması da tırmalamanın görsel ve kimyasal iletişimle ilişkili olduğunu, tırmalama tahtasının varlığının ve bunun işaretleme ile ilişkisinin önemli olduğunu, tahta bulunduğunda kedinin onu kullanıyor göründüğünü bildiriyor.

Evde birden fazla kedi varsa durum biraz değişiyor. DePorter ve Elzerman, kedilerin arasındaki sosyal gerginliğin tırmalama dahil işaretleme davranışlarını artırabildiğini yazıyor. Bu yüzden çok kedili evlerde tek bir tahta yerine farklı noktalarda farklı seçenekler bulunması önerilir.

Tırmalama tahtası olmazsa ne olur?

Derlemeye göre uygun yüzeyden yoksun kalan kedi tırmalamayı başka yüzeylere yöneltebiliyor. Derlemede kedilerin tırmalamayı kumaş, halı ya da ahşap eşyalara yöneltebildiği ve bunun mobilyalara, duvarlara, merdivenlere, kapı ve pencere çerçevelerine zarar verebildiği belirtiliyor.

Bu sorun yalnızca eşyaların hasarı değil. Aynı derleme, evde zarar veren tırmalamanın kedilerin barınaklara bırakılmasının bir nedeni olarak kayda geçtiğini yazıyor. Yani uygun bir tahta, hem eşyayı hem de kedi ile sahibi arasındaki bağı korumanın en basit yollarından biridir.

Hangi tırmalama tahtası tercih ediliyor?

En geniş veri, 39 ülkeden 4331 kedi sahibinin katıldığı internet anketinden geliyor (Wilson ve arkadaşları, 2016). Sahipler en sık halı kaplı tahta sunmuş, ancak ip kaplı yüzeyler sunulduğunda en sık bu kullanılmış. Kediler tercih edilen yüzeyi, basit dikey tahtalar ile iki ya da daha fazla katlı ve en az 3 fit (yaklaşık 0,9 metre) yüksekliğindeki kedi ağaçlarında daha sık tırmaladı.

DePorter ve Elzerman bu verileri özetleyerek ideal tırmalama tahtasını şöyle tarif ediyor: sisal ip yüzeyli, dikey, en az 0,9 metre yüksekliğinde, iki ya da daha fazla katlı ve taban genişliği 0,3 ile 0,9 metre arasında. Bir tahtanın sağlam olması, kedi üzerine güç verdiğinde sallanmaması da önemli bir koşul.

Her kedinin kendi tercihi olabilir. Derleme, kedi tercihini doğrudan sorma imkanı olmadığı için birkaç farklı seçenek sunup kedinin seçmesine izin vermenin iyi sonuç verebileceğini söylüyor. Wilson ve arkadaşlarının anketinde de farklı tahta çeşidi sayısı arttıkça uygunsuz tırmalamanın azaldığı görüldü.

Tahtayı nereye koymak gerekiyor?

Yer seçimi malzeme kadar önemli. Derleme, seçeneklerin kedinin uyku alanlarının yakınına, bölgesinin sınırına yakın yerlere (örneğin pencere kenarlarına) ve kedinin zaten eşya tırmaladığı noktaların yakınına yerleştirilmesini öneriyor.

Wilson ve arkadaşlarının anketinde sahiplerin yaklaşık yüzde 70'i, tahta aynı odada ve çoğu zaman tırmalanan yüzeye oldukça yakın olsa da uygunsuz tırmalamanın sürdüğünü bildirdi. Yani yalnızca tahta almak yetmeyebiliyor; kedinin onu kullanmaya yönlendirilmesi gerekiyor.

Yavru kedilerde tırmalama tahtası seçimi

Yavru kedide alışkanlıklar henüz oturmamış olabiliyor. Derleme, yavrulara sisal ip, halı, karton ve ahşap gibi farklı yüzeyler sunulmasını, böylece yetişkinlikte de farklı tahtaları kullanmaya alışmalarını öneriyor. Yavru kedi bakımının genel çerçevesi için yavru kedi bakımı yazısına bakılabilir.

Texas Tech Üniversitesi'nde 8 haftadan küçük 40 yavru kedi ile yapılan tercih testlerinde, S biçimli karton tırmalayıcı; kenevir direk, pencere teli, kısa tüylü halı ve uzun ya da dikdörtgen karton gibi birkaç seçeneğe kıyasla daha çok tercih edildi. Uzun tüylü halı ve kayık biçimli kartonda ise fark görülmedi. Aynı çalışmada kedi nanesi ve başka kedilerin tüyünün yavru kedilerin tırmalama davranışını değiştirmediği görüldü.

Yeni bir kedi eve geldiğinde de alışkanlıklarını gözlemlemek ve en çok sevdiği yüzeyi sunmak gerekiyor. Yeni kedinin eve uyumu için yeni kedi eve nasıl alışır yazısı faydalı olabilir.

Kedi tahtayı kullanmıyorsa

Tahta uygun yerde olsa bile kedinin hemen kullanmaması olağan. Derlemeye göre kediyi tahtaya götürüp tırmalama fırsatı vermek, kedi nanesi sürmek ya da tahtanın üzerinde bir oyuncak sallamak kediyi ilgilendirebiliyor. Kedinin patisini tutup tahtaya sürtmek ise tersine bir etki yapıp kedide o alana karşı isteksizlik oluşturabiliyor.

Ödüllendirme de fark yaratıyor. Wilson ve arkadaşlarının anketinde kedisini ödüllendiren sahiplerde (mama ödülü, sözlü övgü ya da sevme) kedinin tercih ettiği tahtayı günde en az bir kez kullanma oranı yüzde 80,4, hiç ödüllendirmeyenlerde ise yüzde 67,7 çıktı.

Kedinin eşyayı tırmaladığı yerde koku izi kalıyor. Derleme, o bölgenin ılık suyla temizlenmesini, kedi tahtayı alışkanlık hâline getirene kadar eşyaya erişimin kısıtlanmasını ya da geçici olarak örtülmesini öneriyor.

Cezalandırma ve pençe alma neden önerilmiyor?

Kediyi azarlamak, su sıkmak ya da gürültüyle korkutmak sorunu çözmüyor. DePorter ve Elzerman, tırmalanan yüzeyi alüminyum folyo gibi hoş olmayan bir malzemeyle kaplamanın tırmalama isteğini azaltmadığını, yalnızca kedinin tercih ettiği yeri değiştirdiğini, bu tür yöntemlerin korku, kaçınma ve kaygıya, hatta tırmalamanın artmasına yol açabileceğini yazıyor.

Tırnak ucunu düzenli kesmek ve tırnak kapları kullanmak hasarı azaltmanın yollarından. Kapların yaklaşık aylık aralıklarla yenilenmesi gerekebiliyor, doğru yerleştirilmeleri ve kedinin eski tırnak kabuklarını doğal olarak atıp atmadığının izlenmesi önemli. Uygulama için veteriner hekime danışılması önerilir.