Kedi Tırmalaması ve Köpek Isırması Kuduz Yapar mı? Ne Yapılmalı?

Evet, kedi ya da köpek ısırması ve tırmalaması kuduz bulaştırabilir. Sağlık Bakanlığı'na göre kuduz; hayvanın ısırması ya da tırmalaması, salyasının sıyrık ya da çatlak deriye veya göze, ağza, buruna değmesiyle bulaşıyor. Belirtiler başladıktan sonra tedavisi yok ve ölümle sonuçlanıyor; ama riskli temastan sonra zamanında yapılan aşılamayla önlenebiliyor.

Bu yüzden ısırık ya da deriyi zedeleyen bir tırmalamadan sonra yapılacak iki şey var: yarayı hemen bol su ve sabunla yıkamak ve en kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurmak. Aşı gerekip gerekmediğine sağlık kuruluşu karar veriyor. Aşağıda Sağlık Bakanlığı'nın kuduz profilaksi rehberine göre adımları anlatıyoruz.

Kedi tırmalarsa ya da köpek ısırırsa ne yapılır?

• Yıkama: Yara ya da ısırık bölgesi vakit kaybetmeden bol su ve sabunla iyice yıkanıyor. Sağlık Bakanlığı yıkamanın en az 15 dakika sürmesini öneriyor.
• Antiseptik: Yıkama bittikten sonra alkol ya da tentürdiyot gibi iyotlu bir antiseptik sürülüyor.
• Göz, ağız ya da burun temas ettiyse: Bol suyla yıkanıyor.
• Sağlık kuruluşu: En kısa sürede başvurmak gerekiyor, temasın üzerinden günler geçmiş olsa bile; rehber, kuduzun kuluçka süresi çok değişken olduğu için aradan geçen süreye bakılmadan değerlendirme yapılmasını istiyor.
• Hayvanın bilgisi: Hayvanın sahibi, aşı durumu ve nerede olduğu bilgisi, hekimin kararını doğrudan etkiliyor.

Kuduz riski hangi temaslarda var?

Sağlık Bakanlığı'nın profilaksi algoritması temasları şöyle sınıflandırıyor:

Kategori	Temas türü
Kategori I	Hayvana dokunmak ya da beslemek, sağlam derinin yalanması
Kategori II	Çıplak derinin hafifçe sıyrılması, kanama olmadan küçük tırmalama ya da zedeleme
Kategori III	Deriyi zedeleyen ısırma ve tırmalamalar, salyanın açık yara ya da mukozaya teması, baş, boyun, parmak uçları gibi bölgelerdeki yaralanmalar
Kategori IV	Kuduza yakalanma ihtimali olan yabani hayvanlarla riskli temas

Rehbere göre sağlam derinin yalanması, hayvana dokunmak ya da onu beslemek aşı gerektirmiyor. Kategori II ve üzerindeki temaslarda aşı ve gerekiyorsa immünglobulin kararını hekim; hayvanın aşı durumu ve gözlenip gözlenemeyeceğine bakarak veriyor.

10 günlük gözlem nedir?

Sağlık Bakanlığı, temasa yol açan kedi ve köpeğin 10 gün gözlem altında tutulmasını öneriyor; kedi ve köpek dışındaki hayvanlarda gözlem önerilmiyor. Rehberdeki akışa göre hayvan 10 günün sonunda sağlıklıysa başlanmış aşılama durdurulabiliyor. Hayvan bu sürede hastalık belirtisi gösterir, ölür, kaçar ya da kaybolursa aşılama sürdürülüyor. Isıran hayvan sizinse ya da sahibini biliyorsanız, bu 10 gün boyunca hayvanın izlenebilmesi bu yüzden önemli.

Kuduz aşısı kaç doz yapılır?

Rehberde temas sonrası iki aşı şeması yer alıyor: 0., 3., 7. günlerde birer doz ve 14 ile 28. günler arasında bir doz (toplam 4 doz) ya da 0. gün iki doz, 7. ve 21. günlerde birer doz (2-1-1 şeması). Aşı çocuk ve gebe dahil herkese yapılabiliyor. Aşılama sürerken yeni bir riskli temas olursa şema aynı şekilde sürdürülüyor. Hangi şemanın uygulanacağına ve immünglobulin gerekip gerekmediğine hekim karar veriyor; aşıları gününde yaptırmak önemli.

Hangi hayvanlar kuduz bulaştırmaz?

Sağlık Bakanlığı'na göre bugünkü verilerle fare, sıçan, sincap, hamster, kobay, gerbil ve tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiş; sürüngen ve kümes hayvanı ısırıkları da aşı gerektirmiyor. Kedi ve köpeğin yanında keçi, at, eşek, inek gibi evcil hayvanlar ile kurt, tilki, çakal, ayı, sansar gibi yabani hayvanlar ise kuduza yakalanabiliyor.

Kendi kedinizi ve köpeğinizi korumak

İnsanlara bulaşmanın önündeki en önemli engel evcil hayvanların aşılı olması. Kuduz aşısı Türkiye'de üç aydan büyük kedi ve köpekler için yılda bir yasal zorunluluk; takvimi kedilere kuduz aşısı yazımızda anlattık. Hayvanınız birini ısırdıysa aşı kaydını gösterebilmek için pasaportun hazır tutulması işe yarar.