5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu: Sahiplenme ve 2026 Cezaları

Türkiye'de hayvan sahiplenmenin, bakımın ve sahipsiz hayvanlarla ilgili işlerin temel kanunu 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu. Son kapsamlı değişikliği 7527 sayılı Kanun yaptı; değişiklik 2 Ağustos 2024'te yürürlüğe girdi. Ayrıntıları ise 13 Aralık 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanan Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği düzenliyor.

Aşağıda bir kedi ya da köpek sahibinin bilmesi gerekenleri madde numaralarıyla topladık: barınaktan sahiplenme şartları, sahibin yükümlülükleri ve bunlara uyulmadığında uygulanan cezalar. Bu yazı bilgilendirme amaçlı; somut bir uyuşmazlıkta il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğünden ya da bir hukukçudan görüş almak gerekiyor.

5199 sayılı kanun neyi düzenler?

• Sahipli hayvanlar: Sahibin bakım, barınma ve sağlık yükümlülükleri, kayıt zorunluluğu, terk yasağı (madde 4, 5, 14).
• Sahipsiz hayvanlar: Belediyelerin bakımevi kurma, toplama, rehabilitasyon ve sahiplendirme görevleri (madde 6, ek madde 1).
• Yasaklar: Kasıtlı kötü davranmak, terk, 16 yaşından küçüklere ev hayvanı satmak, Bakanlıkça belirlenen tehlikeli hayvanları sahiplenmek ve üretmek gibi fiiller (madde 14).
• Yaptırımlar: İdari para cezaları (madde 28) ve hayvan öldürmeye hapis cezası (madde 28/A).

Barınaktan hayvan sahiplenme şartları nelerdir?

Kanun, sahiplenme şartlarını yönetmeliğe bırakıyor (madde 5). 2024 tarihli uygulama yönetmeliğine göre bakımevinden sahiplenmede şu kurallar geçerli:

• Ücretsiz: Bakımevleri sahiplendirme için bağış ya da ücret isteyemiyor.
• Form ve hekim onayı: Sahipsiz Hayvan Edinme Formu dolduruluyor, formu bakımevinin sorumlu veteriner hekimi onaylıyor; hayvan Bakanlık sistemine kaydedilip pasaportu oluşturuluyor.
• Hayvan hazır teslim ediliyor: Sahiplendirmeden önce hayvanın kimliklendirmesi, aşıları ve tedavileri yapılıyor.
• Altı aydan küçük yavru: Kısırlaştırılmadan verilen altı aydan küçük hayvanı sahibi, taahhüt ettiği tarihte kısırlaştırmak zorunda.
• Köpek için apartman izni: Kat mülkiyetine tabi bir binada oturan kişiden, yönetim planı ve bağımsız bölümde köpek bulundurulabileceğini gösteren yönetici izni isteniyor.
• Sayı sınırı: Bir kişinin bakımevinden kaç hayvan sahiplenebileceğini il hayvanları koruma kurulu belirliyor.
• Üç yıl yasak: Sahiplendiği hayvanı terk ettiği için ceza alan ya da bir takvim yılında birden fazla hayvan kaybeden kişi üç yıl boyunca bakımevinden hayvan sahiplenemiyor.

Yaş tarafında kimliklendirme yönetmeliği ev hayvanı sahibini 16 yaş ve üzeri kişi olarak tanımlıyor; sahip 16 ile 18 yaş arasındaysa sorumluluk veli ya da vasiye ait. Kanun da ev hayvanlarını 16 yaşından küçüklere satmayı yasaklıyor. Bakanlıkça tehlikeli sayılan ırklar ise hiç sahiplenilemiyor.

Hayvan sahibinin yükümlülükleri nelerdir?

Kanunun 5. maddesi ve yönetmeliğin 10. maddesi sahibin yükümlülüklerini sayıyor:

• Kayıt: Kedi ve köpeği mikroçiple kimliklendirip Bakanlık sistemine kaydettirmek. Kanunun verdiği son tarih 31 Aralık 2025'ti; adımları PETVET kaydı yazımızda anlattık.
• Bakım ve sağlık: Hayvanı türüne uygun barındırmak ve beslemek, aşı ve tedavilerini veteriner hekime yaptırmak.
• Üreme kontrolü: Kontrolsüz üremeyi önlemek için hayvanı kısırlaştırmak; yavrulatılırsa doğan yavruları kayda aldırmak.
• Halka açık yerde: Köpeği tasmayla kontrol altında dolaştırmak, pasaportunu yanında bulundurmak ve dışkısını temizlemek.
• Zarar önleme: Hayvanın çevreye ve insanlara verebileceği zarar ve rahatsızlığı önlemek; yeterli önlem alınmadığı için doğan zararı tazmin etmek.
• Bildirim: Hayvanın ölümünü il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirmek.

5199 sayılı kanun idari para cezaları 2026

Kanunun 28. maddesindeki tutarlar, maddeye yazıldıkları yılın tutarları. Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesi gereği idari para cezaları her yıl başında, o yıl için ilan edilen yeniden değerleme oranıyla artırılarak uygulanıyor. 2026'da bu oran %25,49. Aşağıdaki 2026 tutarlarını bu kuralla hesapladık; Bakanlığın 2023 için açıkladığı iki tutar (kayıt için 3.642 TL, terk için 6.072 TL) da aynı hesapla birebir tutuyor.

Fiil	Kanundaki tutar	2026 tutarı
Kedi ve köpeği kayıt altına aldırmamak (28/a)	Hayvan başına 1.200 TL	10.423 TL
Bakım ve zarar önleme yükümlülüklerine uymamak (28/b)	Hayvan başına 1.000 TL	8.687 TL
Kasıtlı kötü davranmak, aç ve susuz bırakmak, bakımı ihmal etmek (28/j)	Hayvan başına 1.500 TL	13.032 TL
16 yaşından küçüğe ev hayvanı satmak (28/j)	2.000 TL	17.376 TL
Tehlikeli ırk üretmek, sahiplenmek, satmak (28/j)	Hayvan başına 11.000 TL	95.589 TL
Belediye adına toplanan sahipsiz hayvanları bakımevi dışına bırakmak (28/j)	Hayvan başına 50.000 TL	90.308 TL
Ev hayvanını terk etmek (28/j)	Hayvan başına 60.000 TL	108.370 TL

Kanun bazı durumlarda cezayı ağırlaştırıyor: fiili veteriner hekim, veteriner teknikeri ya da hayvanların bakımıyla görevli biri işlerse ceza iki kat uygulanıyor. Aynı kabahatin tekrarında da ceza artırılıyor. Somut bir olayda esas olan, denetim elemanının düzenlediği idari yaptırım karar tutanağındaki tutar.

Hayvan öldürmenin cezası nedir?

Kanunun 28/A maddesi, kanundaki istisnalar dışında bir ev hayvanını ya da evcil hayvanı kasten öldürmeyi suç sayıyor ve altı aydan dört yıla kadar hapis cezası öngörüyor. Bu hayvanlara işkence etmek ya da acımasız ve zalimce davranmak da altı aydan üç yıla kadar hapis gerektiriyor. Suç birden fazla hayvana karşı işlenirse ceza yarı oranında artıyor.

Bu suçlarda soruşturma kural olarak Tarım ve Orman Bakanlığı il veya ilçe müdürlüğünün cumhuriyet başsavcılığına yazılı başvurusuyla başlıyor; kanun bu başvuruyu muhakeme şartı sayıyor. Suçüstü hâlinde genel hükümler uygulanıyor. Sahipli bir hayvana sahibinden başkası zarar verdiyse sahibinin şikâyeti de soruşturmayı başlatabiliyor.

Denetimi kim yapar, şikâyet nereye yapılır?

Yönetmeliğe göre kanuna uyulup uyulmadığını denetleme yetkisi Tarım ve Orman Bakanlığı'nda; Bakanlık bu yetkiyi mahallin en büyük mülki amirine devredebiliyor. Kayıtsız hayvan, terk ya da bakım ihmali gibi idari konularda il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne başvurulabiliyor. Hayvana karşı suç niteliğindeki olaylarda da müdürlüğe bildirim önemli, çünkü savcılığa yazılı başvuruyu müdürlük yapıyor; suçüstü hâlinde kolluğa haber verilebiliyor.