Kediler Sahibini Tanır mı? Sesinizi ve Adını Biliyor

Evet, kediler sahibini tanır. Tokyo Üniversitesi'nde yapılan bir çalışmada kediler sahiplerinin sesini yabancıların sesinden ayırt etti; aynı ekibin başka bir çalışması kedilerin kendi adlarını başka kelimelerden ayırabildiğini gösterdi. Oregon State Üniversitesi'nin araştırmasında ise yavru kedilerin yüzde 64'ünün sahibine güvenli biçimde bağlandığı görüldü.

Aşağıda bu üç çalışmanın ne bulduğunu, kedinin neden köpek gibi koşup gelmediğini, "kedim adını bilmiyor" düşüncesinin nereden geldiğini ve kediyle bağı güçlendirmenin yollarını anlatıyoruz.

Soru	Araştırma ne diyor?
Sahibinin sesini tanır mı?	Evet; yabancı seslerden ayırt ediyor (Saito ve Shinozuka, 2013)
Kendi adını bilir mi?	Evet; adını başka kelimelerden ayırıyor (Saito ve ekibi, 2019)
Sahibine bağlanır mı?	Yavruların yüzde 64,3'ü güvenli bağlanmış (Vitale ve ekibi, 2019)
Tanıdığını nasıl gösterir?	Kulak ve baş çevirerek; çoğu zaman yerinden kalkmadan

Kediler sahibinin sesini yabancılardan ayırt ediyor

Tokyo Üniversitesi'nden Atsuko Saito ve Kazutaka Shinozuka 2013'te 20 kediyle bir deney yaptı. Sahip kedinin göremeyeceği bir yerdeyken, kediye adını söyleyen üç farklı yabancının sesi art arda dinletildi, ardından sahibin sesi. Araştırmacılar kedilerin tepkisini kaydetti ve bağımsız değerlendiricilere puanlattı.

Yirmi kediden 15'i üçüncü yabancı sese ilk sese göre daha az tepki verdi, yani yabancı seslere alıştı. Bu kediler sahiplerinin sesini duyduğunda tepkileri yeniden belirgin biçimde arttı. Araştırmacılar kedilerin insanları yalnız seslerinden ayırt edebildiği sonucuna vardı.

Tanıdığını kulağıyla gösterir, ayağıyla değil

Aynı çalışmanın en ilginç ayrıntısı, kedilerin sese nasıl tepki verdiğiydi. Kediler seslere miyavlayarak ya da kuyruk hareketiyle değil, kulaklarını ve başlarını sese çevirerek tepki verdi. Bu, sahipleri seslendiğinde bile değişmedi.

Bu bulgu pek çok kedi sahibinin gündelik deneyimini açıklıyor: adınızı söylediğinizde kediniz yerinden kalkmıyor ama kulağı size dönüyor, başını çeviriyor ya da kuyruğunun ucunu oynatıyor. Kedi sizi duymuş ve tanımıştır; yalnızca koşup gelmeyi gerekli görmemiştir.

Kediler kendi adlarını başka kelimelerden ayırıyor

Saito ve ekibi 2019'da Scientific Reports dergisinde bir adım daha attı. Kedilere önce dört farklı genel isim (sıradan kelimeler) ya da evdeki diğer kedilerin adları art arda dinletildi, ardından kedinin kendi adı. Sıradan evlerde yaşayan kediler, bu kelimelere alıştıktan sonra kendi adlarını duyduklarında belirgin biçimde yeniden tepki verdi.

Kediler adlarını yabancı biri söylediğinde de ayırt etti. Kedi kafelerinde yaşayan kediler ise kendi adlarını sıradan kelimelerden ayırdı, ama aynı kafedeki diğer kedilerin adlarından ayıramadı. Kafede pek çok kedi ve pek çok insan aynı ortamı paylaştığı için adların sık sık birbirine karışması bunun nedeni olabilir. Araştırmacılar kedilerin insan sözlerini ses farklarına göre ayırt edebildiği sonucuna vardı.

Kedi grubu	Kendi adı ile sıradan kelime	Kendi adı ile diğer kedilerin adı
Evde yaşayan kediler	Ayırt etti	Ayırt etti
Kedi kafesindeki kediler	Ayırt etti	Ayırt etmedi

Çoğu kedi sahibine güvenli bağlanıyor

Oregon State Üniversitesi'nden Kristyn Vitale ve ekibi 2019'da Current Biology'de, insan bebeklerinin ebeveynlerine bağlanmasını ölçmek için geliştirilmiş bir testin uyarlamasını kedilere uyguladı. Kedi ve sahibi yabancı bir odaya alındı; sahip kısa bir süre odadan çıktı ve geri döndü. Araştırmacılar kedinin sahibi dönünce nasıl davrandığını değerlendirdi.

Sınıflandırılabilen 70 yavru kedinin yüzde 64,3'ü güvenli, yüzde 35,7'si güvensiz bağlanmış bulundu. 38 yetişkin kedide oranlar neredeyse aynıydı: yüzde 65,8 güvenli, yüzde 34,2 güvensiz. Güvenli bağlı kedi, sahibi döndüğünde onu karşılayıp sonra yaptığı işe, örneğin odayı keşfetmeye dönüyordu. Araştırmacılar bu oranların insan bebeklerinde görülen oranlara yakın olduğunu belirtiyor.

Bağı güçlendirmek kedinin dilinden konuşmaktır

Araştırmalar kedinin sizi tanıdığını ve size bağlanabildiğini gösteriyor. Bu bağın günlük hayattaki karşılığı ise kedinin kendi iletişim biçimine saygı duymaktan geçiyor.

• Kediyle konuşurken adını tutarlı ve hep aynı tonda kullanmak
• Adını yalnızca güzel şeylerle, örneğin mama ya da oyunla birlikte söylemek; cezayla birlikte kullanmamak
• Kedinin yanınıza gelmesini beklemek, onu kovalayarak kucağa almamak
• Kediye bakarken gözleri yavaşça kısıp kırpmak; aşağıda anlattığımız çalışmada kediler buna karşılık verdi
• Her gün aynı saatlerde oyun ve mama: öngörülebilir bir rutin güveni artırır

Yavaş göz kırpma için de bir çalışma var. Sussex Üniversitesi'nden Tasmin Humphrey ve ekibi 2020'de Scientific Reports'ta, sahipleri kedilerine yavaşça göz kırptığında kedilerin de daha sık yarım kırpma ve göz kısma yaptığını gösterdi. İkinci deneyde kediler, kendilerine yavaşça göz kırpan bir araştırmacıya, nötr bir yüz ifadesiyle duran araştırmacıya göre daha çok yaklaştı. Araştırmacılar yavaş göz kırpmanın kedi ile insan arasında olumlu bir duygu iletişimi olabileceğini düşünüyor.

Kediniz için yeni bir ad arıyorsanız, kısa ve sık kullanılan ev kelimelerine benzemeyen bir ad seçmek, adını diğer kelimelerden ayırmasını kolaylaştırabilir. Yeni bir kediyle bağın ilk günlerde nasıl kurulduğunu eve yeni gelen kedi ne kadar sürede alışır yazımızda anlattık.

Kediler eski sahibini tanır mı?

Bu soru çok aranıyor, ama doğrudan cevap veren bir çalışma bulunmuyor. Bilinen şu: kediler sahiplerinin sesini yabancılardan ayırt edebiliyor ve sahiplerine bağlanabiliyor. Ancak bu tanımanın aylar ya da yıllar süren bir ayrılıktan sonra ne kadar korunduğu araştırılmış değildir. Kesin bir süre veren kaynaklara temkinle yaklaşmak gerekiyor.

Kedinin evden kaçması ya da kaybolması durumunda onu sahibine kavuşturan şey hafızası değil kimliğidir. Mikroçip ve kayıt, kaybolan bir kedinin bulunduğunda sahibine ulaştırılmasının en güvenilir yoludur; ayrıntıları mikroçip nedir yazımızda anlattık.