Kedilerde Göz Enfeksiyonu: Belirtileri, Sebepleri ve Tedavisi

Kedinin gözünde kızarıklık, akıntı ve kısma görüldüğünde akla ilk gelen enfeksiyon oluyor ve çoğu zaman bu tahmin doğru. Ama "göz enfeksiyonu" tek bir hastalık değil: arkasında farklı davranan birkaç etken var ve hangisinin olduğu tedavinin süresini, bulaşma riskini ve tablonun tekrar edip etmeyeceğini belirliyor.

Akıntının rengine ve ne zaman beklenip ne zaman gidileceğine kedilerde göz akıntısı yazısında baktık. Bu yazı etkenlerin kendisine odaklanıyor: hangisi nasıl bulaşıyor, gözde neye yol açıyor ve muayenede nasıl ayırt ediliyor.

Üç etken öne çıkıyor

Cornell Üniversitesi Kedi Sağlığı Merkezi konjonktiviti kedilerdeki en sık göz rahatsızlığı olarak tanımlıyor. Merck Veteriner El Kitabı kedilerde konjonktiviti üç etkenle ilişkilendiriyor: kedi herpesvirüsü 1 (FHV-1), mikoplazma ve klamidya. Üçünde de tablo tek gözde başlayıp iki göze yayılabiliyor ve göz zarında belirgin şişlik (kemozis) sık görülüyor.

İspanya’da 358 kediyle yapılan çok merkezli bir çalışma bu etkenlerin ne kadar yaygın olduğunu gösteriyor. Konjonktiviti olan kedilerde ve sağlıklı kontrol kedilerinde PCR ile şu oranlar bulundu:

Etken	Konjonktivitli	Sağlıklı
Kalisivirüs (FCV)	%43,6	%15,3
Mycoplasma felis	%38,3	%20,4
Herpesvirüs (FHV-1)	%24,2	%6,1
Chlamydophila felis	%19,5	%2,0

Aynı çalışmada birden çok etkenin bir arada bulunması sıktı ve herpesvirüs, kalisivirüs ve klamidya konjonktivitle ilişkili çıktı. Tablonun son sütunu da önemli bir şey söylüyor: bazı etkenler sağlıklı görünen kedilerde de bulunabiliyor. Yani bir testin pozitif çıkması, gözdeki sorunun tek sebebi o etken demek değil; hekim sonucu muayene bulgularıyla birlikte yorumluyor.

Herpesvirüs: bir kez giren virüs kalıyor

Avrupa Kedi Hastalıkları Danışma Kurulu’nun (ABCD) kılavuzuna göre hasta kedi virüsü ağız, burun ve göz salgılarıyla saçıyor; bu saçılım üç haftaya kadar sürebiliyor ve bulaşma için saçılım yapan bir kediyle doğrudan temas gerekiyor. Akut hastalık genellikle 10 ile 14 gün içinde geriliyor.

Asıl mesele sonrası. Kılavuz, enfekte kedilerin neredeyse tamamının virüsü ömür boyu taşıdığını belirtiyor: virüs sinir hücrelerinde sessiz kalıyor, stres ya da kortizonlu tedavi onu yeniden harekete geçirebiliyor ve göz şikâyetleri aylar, hatta yıllar sonra geri gelebiliyor.

Gözde en tipik bulgular konjonktivit ve kornea ülseri. ABCD, herpesvirüsün yol açtığı ağaç dalı biçimindeki (dendritik) kornea ülserini bu enfeksiyon için tanı koydurucu sayıyor. Gould’un 2011 tarihli derlemesine göre tekrarlayan ataklar korneada ilerleyici hasar bırakabiliyor ve bu hasar görme kaybına kadar gidebiliyor. Aynı derleme, bazı kedi topluluklarında virüsle karşılaşma oranının %97’ye ulaştığını, kalıcı enfekte kedilerin yaklaşık yarısının hayatının bir döneminde virüs saçtığını belirtiyor.

Herpes korneanın ötesinde de iz bırakabiliyor. Florida Üniversitesi’nden Andrew’un derlemesi virüsle ilişkili göz bulguları arasında kuru göz, göz kapağının göz zarına yapışması (simblefaron), korneada koyu renkli doku ölümü (sekestrum), göz içi iltihabı ve yavru kedilerde göz kapakları açılmadan gelişen enfeksiyonu sayıyor.

Klamidya: genç kedilerin göz enfeksiyonu

Chlamydophila felis bir bakteri ve birincil hedefi göz zarı. ABCD’nin klamidya kılavuzu onu konjonktivitle en sık ilişkilendirilen enfeksiyon etkeni olarak tanımlıyor; olguların çoğu bir yaşın altındaki kedilerde görülüyor. Bakteri vücut dışında yaşayamıyor; bulaşma için kedilerin yakın teması gerekiyor ve en önemli bulaştırıcı salgı göz akıntısı.

Kuluçka süresi genellikle 2 ile 5 gün. Tablo çoğu zaman tek gözde başlıyor ve bir iki gün içinde iki göze geçiyor. Göz kapağının içi ve üçüncü göz kapağı belirgin biçimde kızarıyor, kedi gözünü kısıyor; akıntı önce sulu, sonra koyu ve irinli olabiliyor. Buna karşın kedilerin çoğu genel olarak iyi görünüyor ve yemeye devam ediyor; bu da tablonun hafife alınmasına yol açabiliyor.

Tedavi edilmezse bakteri gözde uzun süre kalabiliyor. Kılavuza göre saçılım genellikle enfeksiyondan yaklaşık 60 gün sonra bitiyor, ama bazı kedilerde kalıcı enfeksiyon gelişiyor; deneysel enfeksiyonda bakteri 215 güne kadar gözden elde edilmiş. Tedavi antibiyotikle yapılıyor ve uzun sürüyor; kılavuz, enfeksiyonun yerleştiği kedi üretim yerlerinde bütün kedilerin en az dört hafta tedavi edilmesini öneriyor.

İnsana bulaşma sorusu sık soruluyor. Kılavuz, bağışıklığı baskılanmış bir hastada tek bir olgu bildirildiğini, ama kedi klamidyasının insanlar için kayda değer bir risk oluşturduğuna dair epidemiyolojik kanıt bulunmadığını belirtiyor. Kedi herpesvirüsünün ise başka türlere geçtiği bilinmiyor.

Mikoplazma ve kalisivirüs

Mikoplazmalar konjonktivitli kedilerde sık bulunuyor; ama sağlıklı kedilerde de görülebildikleri için tek başına saptanmaları tanı koydurmuyor. İspanya çalışmasında sağlıklı kedilerin %20,4’ünde mikoplazma bulundu. Kalisivirüs ise konjonktivitli kedilerde en sık bulunan etken oldu (%43,6), ama ağızla da yakından ilişkili: aynı çalışmada diş eti ve ağız iltihabı olan kedilerin %58,4’ünde saptandı. Gözde sık sık diğer etkenlerle birlikte bulunuyor.

Muayenede ne yapılıyor?

Hekim önce göz kapaklarını, göz zarını ve korneayı inceliyor; ardından kornea yüzeyini boyalı muayeneyle değerlendiriyor. Floresein boyası korneada yüzey hasarı olan yeri gösteriyor ve ülser varsa tedavinin yönü değişiyor. Testin nasıl yapıldığını ve neyi gösterdiğini kedilerde göz boyama testi yazısında anlattık.

Etkeni belirlemek için en sık kullanılan yöntem PCR. ABCD kılavuzları göz, kornea ya da ağız sürüntüsünden yapılan PCR’ı herpesvirüs ve klamidya için en kullanışlı yöntem olarak veriyor. Herpes kılavuzu bir uyarı da ekliyor: pozitif sonuç düşük düzeyde saçılım ya da sessiz taşıyıcılık nedeniyle de çıkabildiği için dikkatle yorumlanmalı ve yakın zamanda canlı aşı yapılmış kediden örnek alınmamalı.

Tedavi etkene göre değişiyor

Cornell, konjonktivitin çoğu olguda ilaçsız gerilediğini belirtiyor; ama gözde belirgin rahatsızlık ve akıntı varsa daha ciddi bir göz sorununu dışlamak için hekime gidilmesini öneriyor. Tedavi gerektiğinde yön etkene göre çiziliyor: klamidyada antibiyotik haftalarca sürüyor; herpesin ağır göz tablolarında virüse karşı ilaçlar kullanılabiliyor ve ikincil bakteri enfeksiyonuna karşı antibiyotik ekleniyor.

Bir ilaç grubunun özellikle dikkat istediği biliniyor: kortizon. Merck, kortizonlu damlanın ancak korneada ülser yoksa kullanılabileceğini belirtiyor; ABCD de kortizonlu tedavinin herpesvirüsü yeniden harekete geçirebildiğini yazıyor. Hangi damlanın kullanılacağına bu yüzden boyalı muayeneden sonra hekim karar veriyor.

Korunma: aşı ve ayrı tutma

ABCD, herpesvirüs aşısını her kediye önerilen temel aşılar arasında sayıyor. Aşı hastalığa karşı koruyor ama enfeksiyonu her zaman engellemiyor; enfeksiyon olursa virüs saçılımını azaltıyor. Klamidya aşısı ise temel aşılardan değil: kılavuz onu özellikle çok kedili ortamlarda ve daha önce klamidya görülmüş yerlerde öneriyor. Aşıların zamanlaması için kedi aşı takvimi yazısına bakabilirsiniz.

Çok kedili yerler için kılavuzun önerisi net: barınağa yeni gelen kedi iki hafta ayrı tutulmalı. Aynı mantık eve yeni kedi alındığında da işe yarıyor. Herpesvirüs piyasadaki çoğu dezenfektan, antiseptik ve deterjanla etkisiz hâle geliyor; hasta kedinin mama ve su kaplarını, yatağını ayırmak ve onunla temastan sonra elleri yıkamak bulaşı azaltıyor.

Beklemeden gidilmesi gereken durumlar

• Göz tamamen kapalı ya da kedi gözünü açamıyor
• Korneada bulanıklık, beyazlaşma ya da gözle görülür bir çukurluk var
• Yavru kedide göz kapakları şiş ya da yapışık
• Akıntı irinli ve kedinin genel durumu bozuluyor
• Tedaviye rağmen birkaç gün içinde düzelme yok
• Evdeki başka kedilerde de aynı belirtiler başladı

Özet

Kedilerde göz enfeksiyonunun arkasında çoğu zaman herpesvirüs, klamidya, mikoplazma ya da kalisivirüs var ve bunlar sık sık bir arada bulunuyor. Herpes ömür boyu taşınıyor ve stresle geri gelebiliyor; klamidya genç kedilerde tek gözde başlayıp iki göze yayılıyor ve uzun tedavi istiyor. Doğru tedavi için önce etkenin ve korneanın durumunun bilinmesi gerekiyor; bu da evde değil, muayenede belirleniyor.