Kedim Neden Isırıyor? Oyun Isırması

Kedilerin sahiplerini ısırmasının en yaygın nedeni oyundur. ASPCA'ya göre oyun saldırganlığı, kedilerin sahiplerine yönelttiği saldırgan davranışların en yaygın türüdür. Ama her ısırık oyun değildir: sevilirken rahatsız olma, korku ve ağrı da ısırığa yol açabiliyor. Bu yüzden ısırığın hangi durumda geldiğine bakmak gerekiyor.

Aşağıda oyun ısırmasının neden ortaya çıktığını, yavru kedilerin ısırmayı nasıl öğrendiğini, oyun dışındaki yaygın nedenleri, cezanın neden önerilmediğini ve ne zaman veteriner hekime başvurulması gerektiğini anlatıyoruz. Bu yazı genel bilgilendirmedir; tek tek kedilerde ısırığın nedenini belirlemek veteriner hekimin işidir.

Isırığın geldiği an	Sık görülen neden
Pusu, kovalama ve atılma sonrası, oyun sırasında	Oyun ısırması
Sevilirken, ani ısırıp uzaklaşma	Sevilmekten rahatsız olma
Pencereden başka bir kediyi izledikten sonra yakındaki kişiye	Yönlendirilmiş (aktarılmış) saldırganlık
Kulaklar yatık, beden küçülmüş, kaçacak yer yok	Korku
Belirli bir bölgeye dokunulunca	Ağrı olabilir, veteriner hekime danışılması gerekiyor

Oyun ısırması nedir?

ASPCA'ya göre sert oyun, iki yaşından küçük yavru ve genç kedilerde yaygın ve doğal bir davranış. Oyun saldırganlığı da pusuya yatma, kovalama, atılma, patiyle vurma, kavrama ve ısırma gibi tipik avlanma ve oyun davranışlarından oluşuyor. Kedinin niyeti oyun olsa bile bu davranış insana yöneldiğinde ya da fazla hırçınlaştığında yaralanmaya yol açabiliyor.

Merck Veterinary Manual'a göre kedilerde oyun, ritüelleşmiş ve normal bir saldırgan davranıştır; genetik ve öğrenmenin etkisiyle yetişkinliğe kadar sürebiliyor. Kitaba göre oyun dışındaki saldırganlık biçimlerinin çoğu, kedinin uyaranla arasındaki mesafeyi artırmaya yönelik davranışlardır. Oyun ve avlanma ise bu kuralın dışında tutuluyor.

Yavru kediler ısırmayı nasıl öğreniyor?

ASPCA'ya göre genç kedilerin birbirleriyle oynayarak ısırmalarını kontrol etmeyi ve patiyle vururken tırnaklarını içeri almayı öğrendiğine inanılıyor. Bu öğrenmenin derecesi her kedide aynı değil. Yetim kalan ya da erken sütten kesilen kediler oyun davranışını ölçmeyi hiç öğrenmemiş olabiliyor.

Aynı kaynak oyun ısırmasına katkı veren iki etken daha sayıyor: uzun saatler yalnız kalıp oynama fırsatı bulamamak ve sahiplerin kediyi oyun içinde el ve ayakları kovalamaya, onlara saldırmaya teşvik etmesi. Yavru kedi bakımının genel çerçevesi için yavru kedi bakımı yazısına bakılabilir.

Oyun dışında ısırmanın yaygın nedenleri

Curtis'in 2008 tarihli derlemesine göre kedilerde insana yönelik saldırganlığın daha yaygın nedenleri arasında oyun, korku, sevilmeye tahammülsüzlük ve yönlendirilmiş saldırganlık var; ağrı ve annelik davranışı ise diğer nedenler arasında sayılıyor. Aynı derleme, tedavi için önce saldırganlığın arkasındaki nedenin belirlenmesinin önemli olduğunu vurguluyor.

• Sevilirken ısırma: ASPCA'ya göre kedi bir anda sevilmekten rahatsız olup nazikçe ısırabiliyor ve hemen uzaklaşıyor. Davranışbilimcilere göre aynı noktayı tekrar tekrar okşamak kısa sürede hoşnutsuz edici hâle gelebiliyor.
• Yönlendirilmiş saldırganlık: Kedi, ulaşamadığı bir hayvan ya da kişi yüzünden (örneğin pencere ardındaki bir kedi) heyecanlanıp yakındaki birine saldırabiliyor. ASPCA bu tepkinin, uyaranın üzerinden saatler geçtikten sonra da görülebildiğini belirtiyor.
• Korku: Merck'e göre bazı kediler insanlarla arasındaki mesafeyi artırmak için saldırganlık gösteriyor; kulakları geriye yatırma, çömelme ve ağırlığı geriye verme savunma işaretlerinden.
• Ağrı: ASPCA'ya göre ağrı çeken bir hayvan, ağrılı bölgesine dokunulduğunda saldırgan davranabilir. Ağrının kaynağını belirlemek veteriner hekimin işidir.

Sevilirken ısıran kedinin uyarı işaretleri

ASPCA'ya göre sevilirken ısırma, dikkatli bakıldığında çoğu zaman önceden haber veriyor. Kedinin başını aniden ele doğru çevirmesi, kuyruğunu seğirtmesi ya da çırpması, kulaklarını yassılaştırması veya ileri geri döndürmesi, huzursuzlaşması ve gözbebeklerinin büyümesi uyarı işaretleri olarak sayılıyor.

Kedi durmak istediğini bu şekilde söylediğinde en iyi yanıtın okşamayı bırakmak olduğunu ASPCA açıkça belirtiyor. Ayrıca saldırgan duruş sergileyen bir kediye dokunulmaması, onu yatıştırmaya çalışılmaması ve cezalandırılmaması gerektiği de aynı kaynağın pratik kuralı.

Araştırmalar insana yönelik ısırıkla ilgili ne gösteriyor?

São Paulo Üniversitesi Veteriner Fakültesi'nden Ramos ve Mills, 2009'da Brezilya'nın São Paulo bölgesinde 107 kedi sahibiyle anket yaptı. Sahiplerin bildirdiğine göre kedilerin yüzde 49,5'inde insana yönelik saldırganlık görüldü ve en sık okşama ile oyun durumlarıyla ilişkiliydi. Bunu kaynak başı koruma, ürkme ve yabancı bir hayvanı izleme izledi; yabancı kişilerin varlığı en az ilişkili durumdu.

Çalışmada sevilmeye hassasiyet ve evdeki arka plan stres düzeyi, en yaygın risk etkenleri olarak öne çıktı. Bu bulgular sahip bildirimine dayanan küçük bir ankete ait. Yazarlar, sahiplerin saldırganlığı kedi sahipliğinin kaçınılmaz bir parçası sanabildiğini belirtiyor ve risk etkenlerinin bilinmesinin sahiplere danışmanlıkta önemli olduğunu vurguluyor.

Kaynak	Ne söylüyor?
ASPCA	Oyun saldırganlığı sahiplere yönelen saldırganlığın en yaygın türü
Merck Veterinary Manual	Oyun normal bir saldırgan davranış; yetişkinliğe sürebilir, cezadan kaçınılmalı
Ramos ve Mills, 2009	Sahip bildirimlerine göre kedilerin yüzde 49,5'inde insana yönelik saldırganlık
Curtis, 2008	Oyun, korku, sevilmeye tahammülsüzlük ve yönlendirilmiş saldırganlık yaygın nedenler

Ceza neden önerilmiyor?

Merck Veterinary Manual'a göre kedilerde pozitif ceza (istenmeyen davranışa hoşa gitmeyen bir tepki vermek) korkuyu, kaygıyı ve saldırganlığı artırıyor. Bu nedenle bağırmak, vurmak ya da kediyi korkutmak yerine davranışın nedenine bakmak ve ödüle dayalı yöntemlere yönelmek öneriliyor.

Evde ne yapılabilir?

• Elleri ve ayakları oyun nesnesi olarak kullanmamak önerilir
• Kedinin gün içinde yeterli oyun fırsatı bulması gerekiyor
• Okşarken kuyruk, kulak ve gözbebeği işaretlerini izleyip kedi huzursuzlaşınca bırakmak önerilir
• Saldırgan duruştaki kediye dokunmamak ve yatıştırmaya çalışmamak gerekiyor
• Kediyi bağırarak ya da korkutarak cezalandırmaktan kaçınmak gerekiyor

Ne zaman veteriner hekime başvurulmalı?

ASPCA'ya göre saldırgan her kedi için tıbbi muayene şart. Bazı kediler tıbbi bir sorun ya da komplikasyon nedeniyle saldırgan davranabiliyor; ağrılı durumlar, ortopedik sorunlar, tiroid ve adrenal bozuklukları, bilişsel işlev bozukluğu, nörolojik sorunlar ve duyu kayıpları huzursuzluğu ve saldırganlığı artırabiliyor. ASPCA ayrıca saldırganlığın karmaşık, tedavisi zor ve yanlış uygulanan bazı yöntemlerin zararlı olabildiği bir sorun olduğunu belirtiyor.