Kediler Neden Sürekli Yalanır?

Kediler her şeyden önce tüylerini temizlemek ve bakımını yapmak için yalanır. Bu, kedinin günlük düzeninin normal ve geniş bir parçası; Cornell Kedi Sağlığı Merkezi, kedilerin günün yüzde 30 ile 50'sini kendilerini temizleyerek geçirdiğini belirtiyor. Sorun, yalamanın sıklığı ya da süresi aşırıya kaçıp tüy kaybına yol açtığında başlıyor.

Aşağıda kedi dilinin bu işe nasıl uyum sağladığını, yalanmanın ne kadarının normal sayıldığını, yutulan tüyün nereye gittiğini ve yalamanın ne zaman veteriner hekime danışmayı gerektirdiğini araştırma ve veteriner fakültesi kaynaklarıyla anlatıyoruz.

Gözlenen yalama	Ne anlama gelebilir?
Kısa, düzenli, baştan kuyruğa doğru temizlik	Normal bakım davranışı
Uykudan ya da dinlenmeden sonra yalanma	Normal; bakım çoğu zaman uyanınca başlıyor
Tek bir bölgeye odaklanan yalama	O bölgede ağrı olabilir; muayene gerekir
Yaygın, vücudun geniş alanına yayılan yalama	Kaşıntı olabilir; muayene gerekir
Kuyruk dibinde sürekli yalama	Pire olabilir; muayene gerekir
Tüy kaybı, kel bölge, yara	Normal değil; hekime başvurmak gerekir

Yalanmak kedi için temel bir bakım davranışı

Kedi dili bu iş için özel bir yapıya sahip. Georgia Teknoloji Enstitüsü'nden Alexis Noel ve David Hu, evcil kediden aslana kadar altı kedi türünün dilini yüksek hızlı film, tarama ve bilgisayarlı tomografiyle inceledi. Dili kaplayan sert, arkaya bakan çıkıntıların (papilla) uçlarında içi boş bir boşluk bulunuyor; bu boşluk ağızdaki tükürüğü kendiliğinden çekiyor ve tüylere bırakıyor.

Yani kedinin dili yalnızca "pürüzlü" değil, tükürüğü tüyün derinine taşıyan bir fırça gibi çalışıyor. Aynı çalışmada araştırmacılar bu yapıdan esinlenerek bir tarak tasarladı ve bu tarağın sıradan bir fırçadan daha az kuvvetle tüyden geçtiğini ve temizlenmesinin daha kolay olduğunu bildirdi.

Ne zaman ve nasıl yalanıyorlar?

Kaliforniya Üniversitesi Davis Veteriner Fakültesi'nden Eckstein ve Hart, kedilerin kendini ağızla temizlemesinin düzenini kayda aldı. Videoya alınan 11 kedide yalanma çoğunlukla birden fazla vücut bölgesini kapsıyordu ve baştan kuyruğa doğru, orta düzeyde ama anlamlı bir eğilim gösteriyordu. Uyku ya da dinlenme bittikten sonra yalanmaya başlama olasılığı da artıyordu.

Aynı çalışmanın ilginç bir sonucu da şu: kedilere 3 gün boyunca yalanmayı engelleyen koruyucu yaka (Elizabeth yakası) takıldı. Yaka çıkarıldıktan sonraki ilk 12 saatte ağızla yalanma, ağızla yalanmayı engellemeyen kontrol yakasına göre yüzde 67 arttı. İkinci 12 saatte bu telafi etkisi kaybolmuştu. Araştırmacılar bu bulguyu, yalanmanın merkezi bir denetim mekanizmasıyla düzenlendiğine işaret eden bulgulardan biri olarak yorumluyor.

Günün ne kadarı yalanarak geçer?

Cornell'den davranış uzmanı Pamela Perry, kedilerin günün yüzde 30 ile 50'sini kendini temizleyerek geçirdiğini söylüyor. Rakamlar kaynaktan kaynağa farklı: Davis'teki çalışmada kayda alınan 11 kedide ağızla yalanma tüm sürenin yüzde 4'ünü, uyku ve dinlenme dışındaki sürenin ise yüzde 8'ini oluşturdu.

Kısacası "ne kadar" sorusunun tek bir doğru sayısı yok. Önemli olan, kedinizin kendi olağan düzenine göre bir değişiklik olup olmadığı. Cornell, kediler sık yalandığı için sahiplerin çoğu zaman ancak belirgin tüy kaybı ya da deri lezyonları gördüğünde sorunu fark ettiğini belirtiyor. Bu yüzden bakışı tüyün ve deri görünümüne de çevirmek gerekiyor.

Yutulan tüy nereye gidiyor?

Dil üzerindeki arkaya bakan çıkıntılar, yalanma sırasında gevşek tüyleri boğaza ve mideye doğru itiyor. Cornell'e göre tüyün ana yapı maddesi olan keratin sindirilemiyor. Yutulan tüyün büyük bölümü sindirim sisteminden geçip dışkıyla çıkıyor, bir kısmı ise midede birikip tüy yumağına dönüşebiliyor.

Cornell, kedinin bir ya da iki haftada bir tüy yumağı çıkarmasını alışılmadık bulmuyor ve bunun sahibine verdiği rahatsızlık dışında endişe edilecek bir durum olmadığını belirtiyor. Tüy yumağının mevsimsel tüy dökümü dönemlerinde daha sık görüldüğü de aynı kaynakta yer alıyor. Cornell tüy yumağı sorunlarını en aza indirmek için kedinin tüyünün her gün fırçalanıp taranmasını öneriyor; ayrıntılar için kedilerde tüy dökümü ve kedilerde malt yazılarına bakılabilir.

Yalama ne zaman fazlalaşıyor?

Cornell'den Prof. Emeritus William Miller, kedilerin vücutlarının kaşıntılı ya da ağrılı bir bölgesini yaladığını belirtiyor. Ağrı varsa yalama o bölgeye odaklanıyor; kaşıntılı hastalıklarda ise yalama daha yaygın oluyor. Kuyruk dibinde süren yalama pire istilasını düşündürebiliyor; polen ya da gıda alerjisi olan kediler ise sırtlarını, karınlarını ya da vücudun başka bölgelerini yalayabiliyor.

Aşırı yalamanın ölçütü, Cornell'e göre çok sayıda tüy yumağına ya da tüy kaybına yol açması. Yalama deri yüzeyini aşındırırsa enfeksiyon gelişebiliyor ve enfeksiyon yalamayı artırarak kısır döngü yaratabiliyor. Gıda alerjisiyle ilişkili deri sorunlarında da aşırı yalama ve buna bağlı tüy yutma görülebildiği belirtiliyor. Pireyi evde anlamak için kedilerde pire nasıl anlaşılır yazısına bakılabilir.

Stres ve alışkanlık

Kediler düzeni ve öngörülebilirliği sever. Cornell, yakın zamanda taşınmanın, evdeki başka bir hayvanın gelmesi ya da kaybının, hatta günlük düzenin değişmesinin bile kedide kaygıya yol açabildiğini belirtiyor. Bu durumda yalamak kediyi yatıştıran bir davranışa dönüşebiliyor ve neden doğru tespit edilip giderilmezse alışkanlık hâlini alabiliyor.

Tıbbi sorunlar dışlandıktan sonra Cornell'in önerdikleri şöyle:

• Değişiklikleri ve yeni tanışmaları kademeli yapmak
• Yeni bir eve taşınırken kedinin tanıdık yatağını yanında götürmek
• Kedinin kendini güvende hissedeceği yüksek yerler eklemek
• Günde on ile on beş dakika kediyle oyun oynamak

Neden ortadan kalksa bile yalama alışkanlığı sürebiliyor; Cornell bunu tırnak yiyen insanlara benzetiyor ve çözümün sahibin zamanını ve sabrını gerektirdiğini söylüyor.