Ücretsiz Kuduz Aşısı Nerede Yapılır?

Kedi ve köpekler için ücretsiz kuduz aşısı, il ve ilçe tarım ve orman müdürlüklerinin aşılama kampanyalarında ve bazı belediyelerin veteriner birimlerinde yapılabiliyor. Tarım ve Orman Bakanlığı, sahipli kedi ve köpekleri her yıl Mart ve Nisan aylarında kampanya şeklinde il ve ilçe müdürlükleri eliyle aşılıyor; sahipsiz hayvanlar için ise belediyelere aşı desteği veriyor.

Kampanya dönemi ve kapsamı ilden ile, belediyeden belediyeye değişiyor. Bu yüzden en sağlam yol, bağlı olunan ilçe tarım ve orman müdürlüğüne ya da belediyenin veteriner işleri birimine önceden sormak. Kampanyayı kaçıranlar için aşı yıl boyunca özel veteriner kliniklerinde de yaptırılabiliyor. Aşağıda hangi kapının kime açık olduğunu, aşının neden zorunlu olduğunu ve aşıdan sonra hangi kaydın tutulduğunu topladık.

Nerede	Kime	Ne zaman	Bilinmesi gereken
İl ve ilçe tarım ve orman müdürlüğü	Sahipli kedi ve köpek	Kampanya her yıl Mart ve Nisan	Tarih ve koşul ilden ile değişiyor
Belediye veteriner birimi	Sahipsiz hayvan; bazı belediyelerde sahipli de	Belediyenin duyurusuna göre	Kapsam belediyeden belediyeye değişiyor
Hayvan bakımevi	Bakımevindeki ve sahiplendirilen hayvan	Sahiplendirmeden önce	Aşısız hayvan bakımevinden çıkamıyor
Özel veteriner kliniği	Her kedi ve köpek	Yıl boyunca	Aşı kimlik belgesine işleniyor

Tarım ve orman müdürlüğünün kuduz aşılama kampanyası

Bakanlık, kuduzla mücadele için her yıl yeniden hazırlanan Hayvan Hastalık ve Zararlıları ile Mücadele Programı çerçevesinde kedi ve köpeklere yönelik ülke çapında bir aşılama programı yürütüyor. Bakanlığın 2023 tarihli açıklamasına göre sahipli kedi ve köpekler her yıl Mart ve Nisan aylarında il ve ilçe müdürlüklerince kampanya şeklinde aşılanıyor. Aynı açıklamada 2022 yılında 605.058 kedi ve köpeğin kuduza karşı aşılandığı belirtiliyor.

Kampanyanın ücretsiz olup olmadığı sorusunun cevabı il duyurularında görülüyor. Samsun İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2021 duyurusunda, ilin tamamında sahipli ve sahipsiz tüm kedi ve köpeklerin aşılanmasının hedeflendiği ve çalışmalarda kullanılacak aşıların Bakanlıkça proje kapsamında ücretsiz tahsis edildiği yazıyor. Uygulama, il ve ilçe müdürlüklerinin her yılki programına bağlı; bu nedenle bulunulan ilde o yılın kampanya tarihini ve koşulunu ilçe müdürlüğünden teyit etmek gerekiyor.

Belediyeler kuduz aşısı yapıyor mu?

Belediyelerin kuduz aşısındaki asıl görevi sahipsiz hayvanlar. Kuduz yönetmeliğine göre belediye sorumluluk alanındaki ve muhtarın yazılı talebi üzerine köylerdeki üç aydan büyük sahipsiz kedi ve köpeklerin belediye veteriner hekimlerince yılda bir kez aşılanması, işaretlenmesi (mikroçip, küpe ve benzeri) ve kayıt altına alınması zorunlu.

Bazı belediyeler bunun ötesine geçip sahipli hayvanlara da ücretsiz aşı kampanyası düzenliyor. Örneğin Ankara Büyükşehir Belediyesi 2013 yılında, Kuduz Hastalığının Kontrolü Projesi kapsamında sahipli ve sahipsiz kedi ve köpekleri yıl sonuna kadar ücretsiz aşılayacağını duyurmuştu. Bu tür kampanyalar her belediyede yok ve süreleri sınırlı; belediyenin kendi internet sitesindeki duyuruları ya da veteriner işleri biriminin telefonu en güvenilir bilgi kaynağı.

Sahiplenilen hayvanın aşısı nasıl oluyor?

Bakımevinden sahiplenilen hayvan, çoğu zaman aşısı yapılmış olarak yeni evine gidiyor. Yönetmelik, bakımevlerindeki üç aydan büyük kedi ve köpeklerin bakımevi sorumlu veteriner hekimince kuduza karşı aşılanmasını zorunlu tutuyor. Hekim, aşı bilgilerini sahiplendirilen hayvanın kimlik belgesine işlemek ve Bakanlık veri tabanına kaydetmekle yükümlü. Kısırlaştırılmayan ve kuduza karşı aşılanmayan hayvanlar bakımevinden salınamıyor.

Bu nedenle sahiplenme sırasında kimlik belgesindeki aşı tarihine bakmak önerilir. Bir sonraki aşının tarihi oradan hesaplanıyor. Sahiplenme sürecinin geri kalanı barınaktan köpek sahiplenme yazısında anlatılıyor.

Kuduz aşısı zorunlu mu, ne zaman başlıyor?

Evet, zorunlu. Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği, sahipli ya da sahipsiz tüm kedi ve köpeklerin yılda bir kez kuduza karşı aşılanmasını ve aşı kayıtlarının tutulmasını zorunlu tutuyor. Üç aydan büyük köpek ve kedi sahipleri, hayvanlarını yılda bir kez aşılatmakla yükümlü.

Yönetmeliğe göre ilk aşıdan sonraki rapel aşısı, üretici firma aksini belirtmemişse yirmi bir gün sonra yapılıyor; sonraki yıllarda da üretici farklı bir süre belirtmedikçe aşı yılda bir tekrarlanıyor. Aşı öncesi parazit uygulamalarına ve destekleyici işlemlere veteriner hekim karar veriyor. Kurala uymayanlar hakkında 5996 sayılı kanunun 36. maddesine göre idari yaptırım uygulanıyor. Aşı takviminin tamamı kedilere kuduz aşısı ve köpek aşı takvimi yazılarında var.

Aşıdan sonra hangi kayıt tutuluyor?

Aşıyı yapan hekim kim olursa olsun, resmi veteriner hekim, belediye veteriner hekimi ya da serbest veteriner hekim, uygulama bilgilerini ve bir sonraki aşı tarihini hayvanın kimlik belgesine işlemek, aşı kaydını da Bakanlık veri tabanında güncellemekle yükümlü. Yani ücretsiz kampanyada yapılan aşı da klinikte yapılan aşı gibi kayda geçiyor.

Kaydın işe yaraması için hayvanın kimliklendirilmiş olması gerekiyor. Mikroçipin ne olduğu ve nasıl takıldığı mikroçip nedir yazısında, kayıt sorgulama ise PetVet kaydı yazısında anlatılıyor. Ücretsiz kampanyayı kaçırıp klinikte aşı yaptırmayı düşünenler için fiyat aralığı veteriner ücretleri yazısında.

Hayvan ısırırsa ya da tırmalarsa ne yapılıyor?

Yönetmelik, hayvan sahiplerinin hayvanlarının başka hayvanlarla ısırma ya da ısırılma ile sonuçlanan temaslarını aynı gün içinde il ve ilçe müdürlüklerine bildirmesini istiyor. Temas eden bir insansa, durumun en yakın sağlık kuruluşuna da bildirilmesi zorunlu.

Kuduz aşısı neden bu kadar önemseniyor?

Kuduz, belirtileri başladıktan sonra hem insanda hem hayvanda ölümle sonuçlanan bir hastalık. Hacettepe Üniversitesi Halk Sağlığı Anabilim Dalının 2025 bilgilendirmesine göre dünyada her yıl 59.000'in üzerinde insan kuduz nedeniyle hayatını kaybediyor ve olguların %99'u kuduz köpek ısırığından kaynaklanıyor. Aynı belgede, Türkiye'de 2024 yılında 470.918 kuduz riskli temas yaşandığı ve bir kuduz vakası tespit edildiği aktarılıyor.

Riskli temasların önemli bir kısmı sahipli hayvanlardan geliyor. Türkiye'de bir devlet hastanesinin acil servisinde 2015 ile 2019 arasındaki 3.378 başvuruyu inceleyen hakemli bir çalışmada, kuduz şüpheli temasların %69,1'inin sahipli hayvanlardan kaynaklandığı bulundu. Çalışmanın yazarları, kentte yaşayan sahipli ya da sahipsiz tüm hayvanların aşılanma açısından izlenmesi gerektiği sonucuna varıyor. Evdeki kedinin ya da köpeğin yıllık aşısı, bu yüzden yalnız hayvanı değil evdekileri de koruyor.

Başvurmadan önce sorulması gerekenler

• Kampanya tarihi: Bulunulan ilde o yılın aşılama kampanyası ne zaman başlıyor, ne zaman bitiyor?
• Başvuru yeri: Aşı köy ve mahallelerde mi yapılıyor, yoksa ilçe müdürlüğüne ya da belediyenin birimine mi gidilecek?
• Ücret: Aşı ve kayıt işlemi için herhangi bir bedel isteniyor mu?
• Belgeler: Hayvanın kimlik belgesi ve önceki aşı kaydı yanında götürülmeli mi?
• Yaş ve süre: Hayvan üç aydan büyük mü, son kuduz aşısının üzerinden ne kadar zaman geçti?

Bu sorular bir telefonla netleşiyor ve boşuna gidiş gelişin önüne geçiyor. Yıllık tekrar tarihini akılda tutmak için aşı hatırlatması kurmak önerilir; Veterito bu tarihi kedi ya da köpeğiniz için tutuyor ve yaklaşınca hatırlatıyor.