Sokak Köpekleri Yasası (7527): Neler Değişti?

7527 sayılı Kanun, belediyelerin topladığı sahipsiz köpeklerin rehabilite edildikten sonra sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılmasını öngörüyor. Kamuoyunda "sokak köpekleri yasası" diye bilinen bu düzenleme, 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nu değiştirdi ve 2 Ağustos 2024'te Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe girdi. Kanun bunun yanında belediyelere bakımevi kurmak için 31 Aralık 2028'e kadar süre ve bütçe yükümlülüğü getirdi, ötanazi hükmünü yeniden yazdı ve kedi ile köpek sahiplerine dijital kimliklendirme için son tarih koydu.

Aşağıda kanunun 17 maddesini konu konu topladık: tanımlar, toplanan köpeklerin ne olacağı, ötanazinin hangi durumda ve kimin kararıyla yapılabileceği, belediyelerin sorumluluğu, yeni yasak ve cezalar. Ayrıntıları düzenleyen Hayvanların Korunması Hakkında Uygulama Yönetmeliği ise 13 Aralık 2024'te yayımlandı. Kanunun bütününü, sahiplenme şartlarını ve 2026 ceza tutarlarını 5199 sayılı kanun yazısında ayrıca anlattık.

7527 sayılı kanun nedir, ne zaman yürürlüğe girdi?

Tam adı Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun. TBMM'de 30 Temmuz 2024'te kabul edildi, 2 Ağustos 2024 tarihli ve 32620 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Son maddelerine göre kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girdi; yani belirli bir geçiş süresi bağlanan hükümler dışında değişiklikler o günden beri uygulanıyor.

Değişikliğin yönü ilk maddeden belli oluyor. 5199 sayılı Kanunun amaç maddesine "insan, hayvan ve çevre sağlığı gözetilmek kaydıyla" ifadesi eklendi. Kanunun genelinde de aynı ifade öne çıkıyor; örneğin bakımevi kurmak için verilen mali destek artık açıkça insan, hayvan ve çevre sağlığının korunması amacına bağlanıyor.

Konu	7527 ile gelen düzenleme	Yeri
Toplanan köpekler	Rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bakımevinde kalır	5199 md. 6 ve ek md. 1
Ötanazi	Belirli durumdaki köpeklere 5996 sayılı Kanun md. 9/3 tedbiri uygulanır	5199 md. 13
Bakımevi süresi	Belediyeler 31/12/2028'e kadar bakımevi kurar ve iyileştirir	5199 geçici md. 4
Bütçe	Bütçe gelirlerinin binde beşi, büyükşehirde binde üçü ayrılır	5199 geçici md. 4
Yeni yasak	Toplanan hayvanı bakımevi dışına bırakmak yasak	5199 md. 14/o
Sahiplere süre	Kedi ve köpekler 31/12/2025'e kadar dijital kimlikle kaydedilir	5199 geçici md. 4
Gönüllüler	Hayvan koruma gönüllüsü maddesi kaldırıldı	5199 md. 18

Sahipsiz ve sahipli hayvan tanımı nasıl değişti?

Kanun iki temel tanımı yeniden yazdı. Sahipsiz hayvan, sahipli hayvanlar dışında kalan evcil hayvanlar olarak tanımlanıyor. Sahipli hayvan ise bir kişi, kuruluş, kurum ya da tüzel kişilik tarafından sahiplenilen, bakımı, aşıları ve periyodik sağlık kontrolleri yapılan ve Bakanlık veri tabanına kaydedilen ev hayvanı.

Bu tanımın pratik anlamı şu: bir hayvanın kanun gözünde sahipli sayılması için yalnızca birinin evinde yaşaması yetmiyor; kayıt, aşı ve düzenli sağlık kontrolü de tanımın içinde. Tanıma göre mahallede birkaç kişinin beslediği ama kimsenin sahiplenip kaydettirmediği bir köpek de sahipsiz hayvan sayılıyor. Kanun aynı değişiklikle hayvan bakımevinin tanımına da hayvanların sahiplendirilinceye kadar barındırıldığı yer olma niteliğini ekledi.

Toplanan sokak köpeklerine ne olacak?

7527'nin en çok konuşulan hükmü bu. Kanuna göre bakımevlerine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydediliyor ve rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar hayvan bakımevlerinde barındırılıyor. Aynı cümle hem kanunun 6. maddesine hem de belediyelerin sorumluluğunu düzenleyen ek 1. maddeye yazıldı.

Uygulama Yönetmeliği'nin 16. maddesi bakımevine gelen hayvanın izleyeceği yolu sıralıyor. Önce mikroçip kontrolü yapılıyor; sahipli olduğu anlaşılan hayvan yirmi dört saat içinde il veya ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildiriliyor. Sahipsiz hayvanlar veri tabanına kaydediliyor, ön sağlık muayenesinden geçiriliyor ve üremelerini önleyecek şekilde gözlem bölümlerine yerleştiriliyor. Sahiplendirilmeye uygun olanlar rehabilitasyon ve gerekli tıbbi müdahalelerden sonra şartları taşıyan kişilere veriliyor.

Yönetmeliğin aynı maddesine göre hayvan bakımevleri sahiplendirme için bağış veya ücret talep edemez. Barınaktan sahiplenme adımlarını barınaktan köpek sahiplenme yazısında anlattık.

Hangi köpeklere ötanazi uygulanabilir?

Kanun, ilgili bölüm başlığındaki "öldürülmesi" ifadesini "ötanazisi" olarak değiştirdi ve 13. maddeye yeni bir fıkra ekledi. Buna göre bakımevine alınan köpeklerden şu durumdakilere 5996 sayılı Kanunun 9. maddesinin üçüncü fıkrasındaki tedbir uygulanıyor:

• İnsan ve hayvanların hayatı ve sağlığı için tehlike oluşturan ve olumsuz davranışları kontrol edilemeyen köpekler
• Bulaşıcı ya da tedavi edilemeyen hastalığı bulunan köpekler
• Sahiplenilmesi yasak olan köpekler

Atıf yapılan 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu, kural olarak hayvanlara ötanazi yapmayı yasaklıyor. İstisnalar acı ve ıstırap çektiren ya da iyileşme imkânı olmayan hastalıklar, bulaşıcı hastalıkların önlenmesi veya insan sağlığı için risk oluşturan durumlar ve davranışları tehlike oluşturup kontrol edilemeyen hayvanlar. Bu durumlarda da kararı veteriner hekim veriyor; işlem veteriner hekim tarafından ya da onun gözetiminde yapılıyor.

13. madde ayrıca kanuni istisnalar, tıbbi ve bilimsel gerekçeler ile önlenemez tehditlerin bulunduğu acil durumlar dışında yavrulama, gebelik ve süt anneliği dönemlerinde hayvanların öldürülemeyeceğini söylüyor. Yeni fıkra, yerel yönetimlere sahipsiz köpeklerle ilgili işlerde Türkiye'nin onayladığı Ev Hayvanlarının Korunmasına Dair Avrupa Sözleşmesi kapsamında idari tedbir alma yetkisi de veriyor.

Belediyelere hangi yükümlülükler geldi?

Büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler 31 Aralık 2028'e kadar hayvan bakımevlerini kurmak ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlü. Bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ve il özel idareleri, sorumluluk alanındaki bu hayvanları en yakın bakımevine götürüyor.

• Bütçe payı: Belediyeler 2028 sonuna kadar kesinleşmiş son bütçe gelirlerinin binde beşini bu işe ayırıyor; büyükşehirlerde oran binde üç.
• Başka amaçla harcama yasağı: Bu ödenek başka bir amaç için kullanılamıyor.
• Hazine desteği: Oranın üzerindeki harcamaların yüzde 40'ı, belgelenmesi şartıyla Hazine ve Maliye Bakanlığınca belediyeye aktarılıyor.
• Hapis cezası: Kaynağı ayırmayan belediye başkanı ve meclis üyelerine, kaynağı amacı dışında harcayan başkan ve yetkililere altı aydan iki yıla kadar hapis öngörülüyor.

Kanun il hayvanları koruma kurullarına da yeni bir görev verdi: il sınırları içinde sahipsiz hayvanlardan kaynaklanan sorunları belirleyip yıllık, beş yıllık ve on yıllık plan ve projeler hazırlamak ve yıllık hedef raporlarını Bakanlığın görüşüne sunmak.

Kedi ve köpek sahipleri için ne değişti?

Sahipli hayvanı olanları en doğrudan ilgilendiren hüküm geçici 4. maddenin son cümlesi: kedi ve köpek sahipleri hayvanlarını en geç 31 Aralık 2025'e kadar dijital kimliklendirme yöntemleriyle kayıt altına aldırmak zorunda. Bu süre doldu; kaydı olmayan hayvanın sahibi kanuna göre yükümlülüğünü yerine getirmemiş durumda. Uygulama Yönetmeliği de kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirme ile kaydettirilmesini hayvan sahibinin görevleri arasında ilk sırada sayıyor.

Yönetmelik dijital kimliklendirmeyi, hayvanların mikroçip veya benzeri sayısal veri içeren tanımlama araçlarıyla kayıt altına alınması olarak tanımlıyor. Kaydın adımlarını PetVet kaydı yazısında anlattık. Kayıt aynı zamanda yukarıdaki sahipli hayvan tanımının parçası olduğu için kaybolan bir hayvanın bakımevinde sahibine ulaştırılmasının da ön koşulu.

Yeni yasak ve cezalar neler?

Kanunun yasaklar listesine (o) bendi eklendi: yerel yönetimler adına toplanan sahipsiz hayvanları bakımevi dışında bir yere terk etmek ya da bakımevinde barındırılan köpekleri bakımevi dışına bırakmak yasak.

Ceza maddesinde de iki değişiklik var. Ev hayvanını terk etmenin cezası kanun metninde hayvan başına 60.000 TL olarak yeniden yazıldı; yeni (o) bendine aykırılık için hayvan başına 50.000 TL idari para cezası eklendi. Bunlar 2024 kanun metnindeki tutarlar. Kabahatler Kanunu'na göre idari para cezaları her takvim yılı başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanıyor, bu yüzden 2026'da ödenen tutar daha yüksek. Güncel tutarları 5199 sayılı kanun ve cezalar yazısında tablo hâlinde verdik.

Hayvan koruma gönüllüsü kaldırıldı mı?

Evet. 7527, kanundaki hayvan koruma gönüllüleri başlığını ve bu konuyu düzenleyen 18. maddeyi yürürlükten kaldırdı. Ceza maddelerindeki "hayvan koruma gönüllüsü" ifadesi de metinden çıkarıldı. Kanunun başka maddelerinde de "hayvanlara bakan veya bakmak" isteyen kişiler yerine "hayvanları sahiplenmek" isteyenlerden söz ediliyor. Kazanç amacı gütmeden bakımevi kurarak sahipsiz hayvanları sahiplenmek isteyen kişi ve kuruluşlara arazi tahsis edilebileceğine ilişkin hüküm ise kanunda duruyor.

Uluslararası standart ne diyor?

Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü'nün (WOAH) Kara Hayvanları Sağlık Kodu'ndaki köpek popülasyonu yönetimi bölümü, bütüncül bir yaklaşım tarif ediyor ve başarılı bir program için önlemlerin bir arada kullanılmasını öneriyor. Sayılan önlemler arasında köpeklerin kayıt ve kimliklendirmesi, yetiştirici ve satıcıların kaydı, barınakların kaydı ve "yakala, kısırlaştır, aşıla, geri bırak" uygulamaları yer alıyor. Kodun kayıt ve kimliklendirmeye yaklaşımı, Türkiye'de sahipli hayvanlar için getirilen dijital kimlik zorunluluğuyla aynı yönde.